Gardenia jasminoides (zaad) - Kaapse jasmijn

Onder de meest geurige bloeiende planten weten we niet wat we het meest moeten bewonderen aan de Gardenia jasminoides. Deze gardenia, ook wel Kaapse jasmijn of Gardenia augusta genoemd, vormt een elegante kleine struik met dik, groenblijvend, donkergroen en glanzend blad, waarop dubbele, wasachtige bloemen afsteken. De crèmewitte bloemblaadjes zijn doordrenkt met een krachtige, bloemige geur, heerlijk bedwelmend en verslavend. Als de omstandigheden gunstig zijn – in een vochtig en mild klimaat, in kalkarme grond, beschut tegen brandende zon en vorst – blijkt de gardenia een van de mooiste plantencreaties te zijn.

De Gardenia jasminoides is een struik uit de sterbladigenfamilie (Rubiaceae), met zijn herkomst in Azië. Hij komt veel in het wild voor in Vietnam, Zuid-China, Taiwan, Japan en India, in milde en vochtige klimaten. De teelt in China gaat minstens duizend jaar terug en heeft geleid tot vele zeer rijkbloeiende tuinbouwvariëteiten. Het is een groenblijvende heester met een bossige groeiwijze, die onder goede omstandigheden 60 tot 80 cm in alle richtingen in potten bereikt, en 1,80 m in de vollegrond. Zijn witte bloemen, met een krachtig parfum, bloeien in het voorjaar en in de zomer. Ze verschijnen solitair in de bladoksel, aan de top van de twijgen, meten 4 tot 6 cm in diameter en bestaan uit talrijke crèmewitte bloemblaadjes die verkleuren naar lichtgeel. De bloei wordt gevolgd door de vorming van ovale vruchten die het zaad bevatten. De bloemen steken mooi af tegen de grote, dikke bladeren (10 cm lang en 3 cm breed), ovaal, gaafrandig, donkergroen en zeer glanzend, met duidelijk zichtbare nerven. De schors is grijsachtig. De Gardenia heeft een zeer lange levensduur en bloeit rijker op jonge leeftijd.

In een mild en vochtig klimaat (vergelijkbaar met beschutte plekken in Nederland) kan overwogen worden de gardenia in de vollegrond te kweken, in heidegrondborders, in halfschaduw. Elders moet hij beslist in een pot worden gekweekt, die in de winter vorstvrij wordt opgeborgen. De gardenia past zich moeilijk aan in een huis, omdat de atmosfeer daar te warm en vooral te droog is. Idealiter wordt deze tropische struik geteeld in een kas, of in een weinig verwarmde veranda. Verblijf in een appartement moet beperkt blijven tot 2 weken, om van zijn bloei te genieten, daarna moet hij terug naar de kas of buiten worden geplaatst in halfschaduw en beschut tegen wind. Water geven moet absoluut gebeuren met kalkarm water.

De Gardenia kan echter ook binnenshuis worden gekweekt in een zeer lichte kamer, zonder direct zonlicht, met stabiele temperaturen tussen 18 en 24 °C, een hoge luchtvochtigheid (minimaal 60%) en regelmatig water geven met kalkarm water om het substraat licht vochtig te houden; hij houdt ervan om het mooie seizoen buiten door te brengen, in halfschaduw, beschut tegen wind en zware regen. Hij moet naar binnen worden gehaald zodra de nachten te koud worden.