Libertia: planten en telen

Plantkunde

De Libertia, ook wel Nieuw-Zeelandse iris genoemd, is een vaste plant met wortelstokken uit de irissenfamilie. Deze plant komt van nature voor in graslanden van Nieuw-Zeeland, Australië en de Chileense Andes en kan gemakkelijk wennen aan veel niet al te koude streken.

Het geslacht Libertia omvat zo’n twintig vaste plantensoorten, waaronder bijvoorbeeld Libertia formosa en Libertia grandiflora, die beide winterhard zijn tot -10/-12 °C. Libertia peregrinans is vorstgevoeliger en zal beter gedijen in onze kuststreken. Libertia ixioides heeft prachtige cultivars voortgebracht die zijn geselecteerd vanwege hun unieke driekleurige loof, met een breed palet aan bontgekleurde patronen.

De plant groeit matig snel vanuit een wortelstokvormende en uitlopers vormende basis. Hij vormt een compacte, rechtopgaande en wat stijve, naar alle kanten uitwaaierende pol van 40 cm tot 1,30 m hoog bij Libertia grandiflora, met een breedte van ongeveer 30 tot 60 cm. Cultivars zijn doorgaans minder krachtig dan hun ouders en worden gemiddeld 30 tot 40 cm hoog. Na verloop van tijd wordt de pol voller dankzij de wortelstokken.

De Libertia is een interessante vaste plant vanwege het wintergroene, grasachtige en zeer sierlijke loof. Het bestaat uit lijnvormige, lintvormige, fijne en smalle bladeren die rechtop als zwaarden naar de hemel wijzen en lijken op die van irissen. De bladeren liggen in een waaier over elkaar heen en doen denken aan lange linten van 30 tot 70 cm lang en 0,3 tot 1,5 cm breed.

Botanische platen: Libertia paniculata (links) en Libertia ixioides (rechts)

De botanische soorten, Libertia grandiflora en Libertia ixioides, die sterk op elkaar lijken, hebben talrijke cultivars voortgebracht met schitterend bontgekleurd of subtiel gestreept loof. Terwijl Libertia grandiflora donkergroene bladeren heeft, valt Libertia ixioides ‘Goldfinger®’ op door zijn geelgroen gekleurde, geel en oranje gestreepte loof. Libertia ixioides ‘Taupo Sunset®’ en ‘Taupo Blaze®’ trekken de aandacht met hun lange, veelkleurige en veranderlijke bladeren, waarin bronsgroen, geel en oranje samenkomen en die onder invloed van kou paarsviolette, rode of bruine tinten krijgen.

Aan het einde van het voorjaar en het begin van de zomer licht de plant op met een zeer delicate witte bloei. Boven het loof verschijnen op slanke stelen losse pluimen met 2 tot 10 zuiver witte bloemen. Ze bestaan uit 3 bloembladen en 6 kelkbladen met een diameter van 1,5 tot 3 cm, die verspringend gerangschikt zijn en door schutbladen worden omhuld. In het midden van de bloemkroon staat een bundel gele meeldraden.

Deze zeer nectarrijke bloei trekt veel bestuivende insecten aan, zoals bijen en vlinders.

Daarna worden decoratieve vruchten gevormd: felgele, openspringende en opgezwollen doosvruchten die naar zwartbruin verkleuren en ronde, zwarte zaden bevatten die zeer gemakkelijk kiemen.

Soorten en variëteiten

De belangrijkste

Onze favorieten

Libertia grandiflora - Nieuw-Zeelandse iris

Dit is de grootste van de Nieuw-Zeelandse irissen! Hij staat prachtig in rotstuinen met vochtige grond, bakken, borders, bij watervallen, beekjes, oevers, borders of in moeraszones.

• Bloeitijd juni, juli
• Uiteindelijke planthoogte 1 m

Productfiche bekijken

Libertia formosa - Chileense iris

Dit is de meest winterharde soort! Ideaal voor randen langs paden, waar zijn exotische uitstraling niet onopgemerkt blijft.

• Bloeitijd juli, augustus
• Uiteindelijke planthoogte 1,20 m

Productfiche bekijken

Libertia peregrinans - Nieuw-Zeelandse iris

Hij valt op door zijn loof in een verrassende bronsachtige tot oranje kleur.

• Bloeitijd juli, augustus
• Uiteindelijke planthoogte 45 cm

Productfiche bekijken

Libertia ixioides Goldfinger - Nieuw-Zeelandse iris

Deze variëteit valt op door de geeloranje kleur van het loof. Ze is tegelijk helder en dicht en staat prachtig in watertuinen of gecombineerd in borders met vaste planten!

• Bloeitijd juli, augustus
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Libertia ixioides Taupo Sunset - Nieuw-Zeelandse iris

Een opmerkelijk kleurrijke cultivar, waarvan het grasloof verandert naargelang de temperatuur en het seizoen.

• Bloeitijd juli, augustus
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Libertia ixioides Taupo Blaze - Nieuw-Zeelandse iris

Hij is zeer sierlijk dankzij zijn bontgekleurde loof! Een aantrekkelijke variëteit in vele opzichten!

• Bloeitijd juli, augustus
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Libertia planten

Waar planten?

De Nieuw-Zeelandse iris is een mooie, matig winterharde vaste plant. Hij is vrij vorstgevoelig, maar verdraagt in de volle grond toch temperaturen tot -7 °C, soms zelfs lager (maximaal 10 °C), onder een mulchlaag in goed doorlatende, poreuze grond. In streken waar de vorst niet al te streng is, is hij gemakkelijk in de volle grond te telen. Omdat hij bestand is tegen wind en zeewind, is het een goede plant voor de kust, ideaal voor een kusttuin, want hij houdt van een hoge luchtvochtigheid. In een strenger klimaat kan hij in een pot worden geplant en ‘s winters naar binnen worden gehaald.

Plant hem in de zon, in gewone tuingrond die fris maar goed doorlatend, eerder vruchtbaar en humusrijk is, zelfs droog en vrij van kalk.

Hij staat bij voorkeur aan de rand van een waterpartij, aan de oever van een vijver, solitair of in groepen, maar ook als randbeplanting langs paden. Na enkele jaren breidt hij zich geleidelijk uit en wordt zijn groeiwijze duidelijker: zorg voor voldoende ruimte.

Libertia’s die een judasboom mooi begeleiden (Foto: Chuck), en Libertia grandiflora bij het water (Foto: L. Enking)

Wanneer planten?

De Libertia wordt bij voorkeur in het voorjaar geplant, van maart tot april of van juli tot september.

Hoe planten?

In goed doorlatende grond is de Libertia beter bestand tegen vorst.

In de volle grond

• Maak de grond goed los
• Graaf een plantgat dat 2 tot 3 keer zo groot is als de wortelkluit
• Breng een flinke laag grind aan op de bodem van het plantgat om de drainage te verbeteren
• Plant in een mengsel van tuingrond en een beetje compost
• Vul het plantgat en druk de grond vervolgens licht aan met je voet
• Mulch de voet van de plant met houtsnippers en geef bij het planten overvloedig water, daarna gedurende het eerste jaar regelmatig

In een pot

Het substraat moet voldoende rijk en zeer goed doorlatend zijn voor een goede beluchting van de wortels en om vocht te voorkomen, waardoor deze zouden kunnen gaan rotten. Zet hem op een zonnige plek, in een grote pot met een diameter van minstens 50 cm.

• Breng een flinke drainagelaag (grind of kleikorrels) aan op de bodem van de pot
• Plant in een mengsel van potgrond en licht zandige tuingrond
• Mulch de voet van de plant
• Geef in de zomer water zodra het substraat droog is (ongeveer één keer per week)

→ Lees meer over het telen van Libertia in een pot in onze adviesfiche

Onderhoud, snoei en verzorging

De Libertia is een vaste plant die gemakkelijk te telen is in streken waar de vorst niet al te streng is. Het is ook een plant die ongevoelig is voor ziekten en plagen.

Let er de eerste twee zomers op dat hij geen water tekortkomt: de voet moet koel blijven. Eenmaal goed gevestigd verdraagt hij een tijdelijk droge bodem goed. Geef dan alleen water bij langdurige droogte.

Knip de bloemstengels na de bloei af om zelfuitzaai te voorkomen en verwijder beschadigd of verdord loof in de loop van het seizoen.

Bescherm in een zeer koud klimaat de wortelstok met droge mulch om hem tegen strenge vorst te isoleren.

De irissen uit Nieuw-Zeeland die in potten worden gekweekt, hebben meer aandacht nodig. Geef tijdens de groeiperiode overvloedig water: de grond mag nooit volledig uitdrogen of doordrenkt raken.

Haal de pot in het najaar in vorstvrije omstandigheden naar binnen in koude streken, geef in de winter minder water en laat de grond tussen twee gietbeurten door opdrogen.

Vermeerderen

Door Libertia te scheuren, kun je de plant vermeerderen, want net als alle vaste planten hebben de planten de neiging om in de loop der jaren aan kracht te verliezen. Scheur de pollen in het voorjaar.

1. Maak met een spade delen van de pol los en voorkom dat je de wortels beschadigt
2. Plant de delen opnieuw in afzonderlijke potten of in de volle grond, in een goed doorlatend mengsel
3. Vul het plantgat weer op, druk de grond goed aan en geef regelmatig water tot de groei weer begint

Combineren

Met zijn weelderige, sierlijke loof dat het hele jaar mooi blijft, is Libertia geschikt voor tal van toepassingen: in rotstuinen, bakken, langs borders of paden, bij watervallen, beekjes en oevers. Dankzij het wintergroene loof blijft de tuin ook in de winter mooi. Hij past in allerlei moderne, wilde of natuurlijke tuinen, maar ook in een watertuin, waaraan hij in alle vier de seizoenen reliëf, kleur en volume geeft. Hij structureert de tuin en voegt een exotisch of eigentijds accent toe aan de tuin of het terras.

In een sobere, minerale tuin is hij gemakkelijk te combineren met Aziatische planten, zoals Japans berggras, met Phormium of met grassen zoals Calamagrostis x acutiflora ‘Karl Foerster’, voor prachtige combinaties van wintergroen loof.

In een tuin aan zee vormt hij een perfecte combinatie met Pittosporum tenuifolium ‘Tom Thumb’.

In een border met vaste planten staat hij mooi naast heideplanten, Hosta’s, Lithodora, Sisyrinchium, Camassia, Crocosmia, Liatris en rode klaver.

Op een niet al te droge helling voelt hij zich goed tussen maagdenpalmen en nieskruiden.

Polletjes Libertia in een border, gecombineerd met klaprozen (Foto: L. Enking)

→ Ontdek meer combinatie-ideeën met Libertia