Brunnera, Kaukasisch vergeet-mij-nietje: planten, kweken en onderhoud

Plantkunde

Brunnera’s zijn vaste schaduwminnende bosplanten, afkomstig uit vochtige bossen in Oost-Europa en het noordwesten van Azië (de Kaukasus, Turkije, Siberië…). Hoewel er drie soorten Brunnera’s zijn, wordt vooral Brunnera macrophylla op grote schaal gekweekt. Deze soort heeft veel cultivars voortgebracht, geselecteerd vanwege hun sierwaarde. De twee andere soorten zijn Brunnera sibirica en Brunnera orientalis.

Zoals de Nederlandse naam Kaukasisch vergeet-mij-nietje al aangeeft, komt Brunnera macrophylla uit de Kaukasus. Daar groeit hij spontaan in de bossen, in de schaduw. Daarom wordt hij in tuinen op een schaduwrijke plek gekweekt, zodat hij omstandigheden krijgt die lijken op zijn natuurlijke leefomgeving. De brunnera is bovendien een zeer winterharde plant.

De brunnera is vernoemd naar de Zwitserse botanicus en arts Samuel Brunner (1790 – 1844). De soortnaam macrophylla betekent ‘met grote bladeren’. De brunnera is verwant aan Anchusa (ossentong) en wordt soms ook verkocht onder de synonieme naam Anchusa myosotidiflora (= ‘ossentong met bloemen als vergeet-mij-nietjes’). In het Frans wordt hij Myosotis du Caucase, Buglosse du Caucase of Buglosse de Sibérie genoemd.

De brunnera behoort tot de familie van de Boraginaceae, waartoe ook bernagie, bijenvoer, longkruid en smeerwortel behoren! Hij is nauw verwant aan Anchusa en aan Myosotis. Deze drie planten lijken tijdens de bloei sterk op elkaar. Ze dragen allemaal kleine, stervormige blauwe bloemen met vijf lobben. De brunnera lijkt wel een vaste plant met grote bladeren en bloemen van het vergeet-mij-nietje!

Brunnera, Anchusa en Myosotis zijn drie sterk verwante planten! Van links naar rechts: Brunnera macrophylla, Anchusa azurea (foto Zeynel Cebeci) en Myosotis alpestris (foto Jerzy Opioła)

Ook de gelijkenis tussen de bloemen van Omphalodes, een andere Boraginaceae, en die van de brunnera valt sterk op. De bloemen van de cultivar Omphalodes cappadocica ‘Starry Eyes’ (blauw in het midden en wit aan de buitenkant) lijken wel het exacte tegenovergestelde van de Brunnera ‘Starry Eyes’… Het is dan ook niet vreemd dat deze twee cultivars dezelfde naam hebben!

De brunnera groeit vrij snel en vormt brede pollen met dicht loof, waardoor de groei van onkruid wordt afgeremd. Hij is een uitstekende bodembedekker voor schaduwrijke plekken. Hij wordt 30 tot 50 cm hoog. De Brunnera sibirica is een krachtige soort die zich dankzij zijn kruipende wortelstokken breed uitbreidt, zonder woekerend te worden.

Wanneer de brunnera eenmaal goed gevestigd is, kan hij lange tijd in de tuin blijven groeien. Bovendien zaait hij zich soms uit en verwildert hij!

De brunnera bloeit in het voorjaar ongeveer twee maanden lang, meestal in april en mei. Afhankelijk van het klimaat en de cultivar kan de bloei echter al in maart beginnen of tot in juni duren. De bloemstengels verschijnen tegelijk met de jonge bladeren. Door de uitgebloeide bloemen weg te knippen en de brunnera in de zomer water te geven, kan hij later nog een tweede bloei geven, aan het einde van de zomer of in het najaar.

De bloemen van de brunnera hebben een zeer delicate kleur. Ze zijn meestal blauw, in dezelfde tint als de bloemen van vergeet-mij-nietjes! Het is een zacht, lichtblauw dat aan porselein doet denken en wordt genuanceerd door een kleine witte cirkel in het midden. Hoewel ze minder vaak voorkomen, hebben sommige cultivars zuiver witte bloemen. De bloemen kunnen ook tweekleurig zijn, blauw en wit, zoals bij de cultivar ‘Starry Eyes’.

De lichte, ijle bloei van Brunnera macrophylla (foto Agnieszka Kwiecień) / de tweekleurige bloemen van Brunnera ‘Starry Eyes’

Door hun vorm en kleur lijken de bloemen van de brunnera sterk op die van vergeet-mij-nietjes. Ze zijn klein, 4 tot 8 mm in diameter, en zien er zeer verfijnd uit. Ze zijn stervormig en verdeeld in vijf vrij brede, afgeronde segmenten, die overeenkomen met vijf vergroeide bloembladen. De voortplantingsorganen (meeldraden en stamper) zijn niet zichtbaar. De bloemen van de brunnera staan in pluimen die ongeveer twintig centimeter lang worden. De bloei oogt zeer licht: de bloemen lijken op kleine blauwe sterren die boven het loof zweven.

De bloei van de brunnera heeft bovendien het voordeel dat hij bijen en andere bestuivers aantrekt.

De brunnera wordt gewaardeerd om zijn zeer decoratieve loof! De kleuren en de patronen op het blad zijn bijzonder aantrekkelijk. Bovendien is het loof opvallend dicht. Zodra hij goed gevestigd is, voorkomt de brunnera dus dat onkruid groeit! Hij bedekt de bodem volledig en laat het onkruid geen ruimte om zich te ontwikkelen.

De bladeren zijn groot en breed, hartvormig (cordaat), en worden tot 15 à 20 cm lang. Voor de bloei zijn de bladeren kleiner; daarna worden ze groter. Ze zijn enkelvoudig, gaafrandig en ongedeeld. Aan de voet vormen ze twee lobben rond de bladsteel en aan de top lopen ze spits toe. Hun omtrek is vrij rond, met zachte welvingen. Door hun vorm en kleur doen de bladeren van de brunnera soms wat aan hostabladeren denken. De grondstandige bladeren hebben een zeer lange bladsteel… Bij de bladeren die hoger aan de bloemstengel zitten, wordt de bladsteel steeds korter. Deze bladeren worden geleidelijk zittend: zonder bladsteel, waarbij de bladschijf rechtstreeks aan de stengel vastzit.

Het loof heeft een ruwe, stugge en behaarde textuur. De nerven zijn duidelijk zichtbaar en steken uit, waardoor het blad een gerimpeld uiterlijk krijgt.

Het loof is vrij donkergroen, maar oogt tegelijk fris. Daarop tekenen zich zilvergrijze patronen af. Vaak steken de nerven groen af tegen de rest van het zilverkleurige blad, waardoor prachtige, fijne patronen ontstaan die aan kant doen denken. Sommige cultivars hebben alleen grijze vlekken, zoals Brunnera ‘Langtrees’, terwijl andere bijna volledig zilverkleurig zijn (Brunnera ‘Looking Glass’). Er zijn ook enkele cultivars met lichtgroen of zelfs goudgeel loof (Brunnera ‘Green Gold’). Tot slot heeft Brunnera ‘Dawson’s White’ groene bladeren met een brede crèmewitte rand. Brunnera’s zijn dan ook waardevolle planten om veel licht en frisheid te brengen in een schaduwrijke tuin!

Brunnera’s hebben een gevarieerd loof! Van links naar rechts: de brunnera’s ‘Looking Glass’, ‘Dawson’s White’, ‘Jack Frost’ en ‘Green Gold’

De brunnera ‘King’s Ransom’ combineert crèmekleurig gerande bladeren, zoals bij ‘Hadspen Cream’, met een zilverachtige achtergrond en groene nerven, zoals bij ‘Jack Frost’! Een verrassende combinatie die het loof zeer licht maakt, alsof het berijpt is.

Er zijn zeer originele en indrukwekkende cultivars, zoals ‘Looking Glass’, maar ook brunnera’s met een veel natuurlijker, wild uiterlijk. Kies voor een natuurlijk ogende tuin liever botanische soorten, zoals Brunnera macrophylla of sibirica… of eventueel ‘Langtrees’.

De bloemen komen prachtig uit tegen het groen van het loof. Deze twee kleuren harmoniëren uitstekend en zorgen voor een zeer frisse, natuurlijke uitstraling!

Het enige nadeel van de brunnera is dat hij bladverliezend is. Het loof verdwijnt dus in het najaar en de jonge bladeren verschijnen in het voorjaar opnieuw, tegelijk met de bloemstengels.

Hoewel de brunnera zich geleidelijk uitbreidt dankzij zijn wortelstokken en doordat hij zich spontaan uitzaait, is het geen woekerende plant.

Belangrijkste variëteiten van Brunnera

De populairste variëteiten

Onze favoriete variëteiten

Andere variëteiten om te ontdekken

Brunnera macrophylla Jack Frost - Kaukasisch vergeet-mij-nietje

Dit is onze topvariëteit! Ze heeft kleine blauwe bloemen en draagt prachtige zilverkleurige bladeren, waarop groene nerven afsteken en zeer fijne patronen vormen. Ze ontving de Award of Garden Merit van de Royal Horticulture Society (RHS).

• Bloeitijd juni, juli
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Brunnera macrophylla - Kaukasisch vergeet-mij-nietje

Dit is de botanische soort, zoals die in de natuur voorkomt. De bladeren zijn groen en gewoner dan die van de meeste variëteiten, maar niettemin zeer mooi en ze laten de blauwe bloei goed uitkomen. Deze soort zaait zich gemakkelijk spontaan uit!

• Bloeitijd mei, juni
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Brunnera macrophylla Langtrees - Kaukasisch vergeet-mij-nietje

Deze variëteit heeft groen loof, eenvoudig bezaaid met zilverkleurige vlekken die het geheel hier en daar oplichten... Een delicaat én origineel loof!

• Bloeitijd mei, juni
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

 

Brunnera macrophylla Looking Glass - Kaukasisch vergeet-mij-nietje

Brunnera ‘Looking Glass’ heeft bijna volledig zilverkleurige bladeren, die alleen contrasteren met een fijn groen randje langs de bladrand en enkele dunne, eveneens groene nerven. Deze variëteit ontving de Award of Garden Merit van de Royal Horticulture Society (RHS).

• Bloeitijd mei, juni
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Brunnera macrophylla Mr Morse - Kaukasisch vergeet-mij-nietje

Dit is een brunnera die sterk lijkt op de variëteit ‘Jack Frost’, maar zich onderscheidt door zijn zuiver witte bloemen! De bladeren hebben een mooie zilverkleur, waarin de groene nerven duidelijk afsteken.

• Bloeitijd april, mei
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Brunnera macrophylla Alexanders Great - Kaukasisch vergeet-mij-nietje

Deze brunnera heeft zilvergrijs blad met groene nerven. Hij lijkt op de variëteit ‘Jack Frost’, maar is veel groter... het is een reusachtige variëteit!

• Bloeitijd mei tot juli
• Uiteindelijke planthoogte 60 cm

Productfiche bekijken

Brunnera macrophylla Hadspen cream - Kaukasisch vergeet-mij-nietje

Deze variëteit heeft prachtige bladeren met een onregelmatige crèmekleurige bladrand. Ze ontving de Award of Garden Merit van de Royal Horticulture Society (RHS).

• Bloeitijd april, mei
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

 

Brunnera macrophylla Green Gold - Kaukasisch vergeet-mij-nietje

Een vrij bijzondere brunnera vanwege zijn loof: niet zilverkleurig, maar goudgroen. Een waardevolle variëteit om een schaduwrijke plek in de tuin op te fleuren!

• Bloeitijd mei tot juli
• Uiteindelijke planthoogte 30 cm

Productfiche bekijken

Brunnera macrophylla Starry Eyes - Kaukasisch vergeet-mij-nietje

Deze brunnera valt op door zijn tweekleurige bloemen, die in het midden wit en aan de buitenkant blauw zijn! De bladeren zijn groen, egaal van kleur en hartvormig, waardoor de bloei goed tot zijn recht komt.

• Bloeitijd mei, juni
• Uiteindelijke planthoogte 35 cm

Productfiche bekijken

Brunnera sibirica - Kaukasisch vergeet-mij-nietje

Dit is een botanische soort uit Rusland, die bijzonder groeikrachtig is. Ze breidt zich dankzij haar kruipende rizomen sterk uit en vormt een zeer goede bodembedekker.

• Bloeitijd mei, juni
• Uiteindelijke planthoogte 35 cm

Productfiche bekijken

Planten

Waar planten?

Omdat brunnera van nature in bossen en onder begroeiing groeit, zal hij het goed doen als je hem in de schaduw van bomen plant. Idealiter staat hij op een halfbeschaduwde standplaats, bijvoorbeeld waar de ochtendzon kan doordringen… Brunnera is perfect onder bladverliezende bomen. Hij verdraagt ook zon als de bodem goed vochthoudend blijft. Vermijd in ieder geval hete standplaatsen. Brunnera’s met zilverkleurige of goudkleurige bladeren zijn waardevol om licht te brengen in schaduwrijke hoeken van de tuin. Woon je in het noorden van Frankrijk, dan kun je hem in de zon planten, terwijl je in een warme regio brunnera beter in de schaduw kunt planten!

Brunnera doet het goed op een humusrijke grond. Ideaal is een substraat zoals bosgrond of bosbodem. Aarzel niet om tijdens het planten goed verteerde compost toe te voegen.

Brunnera heeft een vochthoudende bodem nodig. Vermijd het telen ervan als je grond bijzonder droog en stenig is. In tegenstelling tot veel planten verdraagt hij kleigrond en vrij zware bodems. Staat hij in een vochthoudende bodem, dan verdraagt brunnera een zonnige standplaats.

Je kunt brunnera in een pot planten. Je moet er dan wel wat beter op letten dat het substraat vochtig blijft (vaker water geven dan in de volle grond).

Je kunt brunnera in een border met vaste planten die in het voorjaar bloeien zetten, in een randbeplanting, of hem combineren in een bostuin voor een heel natuurlijke sfeer.

Wanneer planten?

We raden je aan brunnera bij voorkeur in het najaar te planten (oktober – november). Zo krijgt hij de tijd om zich voor de winter goed te vestigen en in het voorjaar te kunnen bloeien. Je kunt hem echter ook in het vroege voorjaar planten.

Hoe planten?

Het is aan te raden ongeveer 40 cm afstand tussen de brunneraplanten aan te houden.

Zo plant je brunnera:

1. Leg de wortelkluit in een met water gevulde bak.
2. Graaf een plantgat dat twee tot drie keer zo groot is als de wortelkluit. We raden je aan compost of goed verteerde stalmest toe te voegen, want brunnera houdt van voedselrijke bodems met veel organische stof.
3. Zet je plant in het plantgat, waarbij de wortelhals gelijk komt met het grondoppervlak.
4. Vul het substraat rondom aan en druk het vervolgens aan met de vlakke hand.
5. Geef royaal water.

Blijf de weken na het planten water geven.

We raden je aan mulch rond de voet van je brunnera aan te brengen. Dit helpt om de bodem vochthoudend te houden en remt de groei van onkruid.

Onderhoud

De brunnera heeft maar weinig onderhoud nodig. Omdat deze plant van vochthoudende grond houdt, kun je tijdens het jaar waarin je hem plant water geven. Daarna heeft hij normaal gesproken geen water meer nodig, behalve bij zomerdroogte. Geef wat meer water als je hem in een pot kweekt, omdat het substraat sneller uitdroogt.

Geef elk jaar gerust wat goed verteerde compost aan de voet van de brunnera’s om de bodem te verrijken en een uitbundige bloei te bevorderen. Doe dit in het najaar.

Het is ook aan te raden om de bloemstengels af te knippen zodra ze zijn uitgebloeid. Je kunt er echter een paar laten staan als je wilt dat de plant zich vanzelf uitzaait.

We raden aan om een laag mulch aan te brengen aan de voet van je brunnera’s: versnipperd takhout (BRF), afgevallen bladeren… Zo verrijk je de bodem met organische stof, beperk je de groei van onkruid en blijft de bodem langer vochthoudend! De omstandigheden komen dan meer overeen met die in het bos, de natuurlijke omgeving van brunnera’s.

Het loof wordt in de zomer vaak minder mooi. Daarom raden we aan om dan, rond augustus, de oude bladeren bij de basis af te knippen. Zo stimuleer je de brunnera om nieuwe, mooiere bladeren te vormen. Omdat de brunnera een bladverliezende plant is, zal het loof daarna in het najaar verdorren. Je kunt de afgestorven bladeren tijdens het koude seizoen beter op de plant laten liggen, omdat ze deze beschermen, en ze pas aan het einde van de winter afknippen.

De brunnera is niet gevoelig voor ziekten of plagen. Soms knabbelen naaktslakken en slakken aan het loof, maar dat gebeurt niet zo vaak. De brunnera is niet hun favoriete plant!

Vermeerderen

Wij raden vooral vegetatieve vermeerdering aan, zoals het scheuren van pollen, hoewel het ook mogelijk is om brunnera’s te vermeerderen door wortelstekken te nemen. Brunnera’s zaaien zich vaak spontaan uit. U kunt de jonge kiemplanten die uit deze zelfuitzaai ontstaan, opnemen en op een andere plek planten. Planten die uit zaai voortkomen, kunnen echter de specifieke kenmerken van de variëteit verliezen (bladverkleuring).

Pollen scheuren

Brunnera is gemakkelijk te scheuren. Deze techniek heeft als voordeel dat ze vrij snel is en dat de variëteitseigenschappen behouden blijven. U kunt dit in het najaar of aan het einde van de winter doen (maart). Kies een flinke pol die al meerdere jaren op dezelfde plek staat.

Zo scheurt u het Kaukasisch vergeet-mij-nietje:

1. Maak potten klaar met potgrond. Geef water, zodat de potgrond goed vochtig is.
2. Graaf een pol die minstens drie jaar oud is voorzichtig uit, zodat u het wortelstelsel niet beschadigt.
3. Verwijder de overtollige grond rond de wortels.
4. Snijd de wortelkluit met een scherp mes netjes in meerdere stukken.
5. U kunt het beste een deel van de bladeren verwijderen, zodat er maar enkele overblijven. Zo brengt u het volume van de wortels en het loof in evenwicht.
6. Plant de stukken die bij het scheuren zijn ontstaan opnieuw en druk de grond rondom goed aan, zodat de wortels goed contact maken met het substraat.
7. Vergeet niet om goed water te geven.

Brunnera combineren in de tuin

Voor een zeer natuurlijke uitstraling kan brunnera in een bosrijke omgeving worden geplant met varens, hosta’s en elfenbloemen. Kies ook voor planten die in de bossen van Frankrijk van nature voorkomen: Paris quadrifolia, Allium ursinum, lievevrouwebedstro (Gallium odoratum), boshyacinten (Hyacinthoides non-scripta), salomonszegels… Geniet van de witte bloemen van de bosanemoon (Anemone nemorosa). Brunnera combineert ook heel goed met longkruid, planten die er sterk op lijken en eveneens decoratief loof en een voorjaarsbloei in dezelfde tinten hebben. Hun toepassing en groeiomstandigheden zijn vrijwel hetzelfde!

Een idee voor een combinatie in een bostuin: Anemone nemorosa (foto Pandano), Polygonatum multiflorum (foto Radio Tonreg), longkruid en Brunnera macrophylla (foto Maulaff)

Omdat brunnera van een koele, soms zelfs vochtige omgeving houdt, kun je de plant bij een waterpartij, een vijver of een klein beekje zetten, in combinatie met varens, Iris pseudacorus en Aziatische sleutelbloemen. Zo creëer je een zeer rustgevende plek, ideaal om tot rust te komen!

Brunnera kan ook in een border worden geplant om een prachtig voorjaarsbeeld te creëren, met sleutelbloemen (zoals Primula veris, de gulden sleutelbloem, of Primula denticulata) en voorjaarsbollen. Combineer de plant bijvoorbeeld met de sierlijke, delicate bloei van botanische tulpen, sterhyacinten (zoals Scilla siberica), druifhyacinten en narcissen (Narcissus poeticus). Brunnera is perfect voor combinatie met andere vrij groeiende, natuurlijke planten, zoals akeleien.

Om contrasten in vorm en kleur te creëren, kun je brunnera combineren met ander decoratief loof. Plant de soort met hosta’s, ophiopogons, veldbiezen en longkruid. Ontdek ook het bijzondere loof van Paris polyphylla. Met het goudgele blad van Lysimachia nummularia krijg je een prachtig contrast. Profiteer ook van de verschillende zeggen, en in het bijzonder van het fijne, lichte loof van Carex oshimensis ‘Evergold’.

Je kunt brunnera ook combineren met heesters die in het voorjaar bloeien. Plant de soort naast de witte bloei van bruidsbloemen, spierstruiken of enkele sneeuwballen, zoals Viburnum burkwoodii en Viburnum plicatum.

→ Ontdek 5 andere ideeën voor combinaties met Brunnera in onze plantengids