Permacultuur: klaar voor klimaatverandering

Wat is permacultuur?

Je hebt vast al eens van permacultuur gehoord, maar misschien vraag je je af wat het precies betekent, vooral voor je tuin. Eigenlijk is het een manier van tuinieren waarbij je alles zo natuurlijk en duurzaam mogelijk probeert te maken, door zo veel mogelijk na te bootsen wat er in de natuur gebeurt.

Het basisidee van permacultuur is dat je de tuin als een ecosysteem beschouwt. Het is een omgeving waarin planten, dieren en zelfs de bodem samenwerken om veerkrachtiger en productiever te zijn. Door bijvoorbeeld de gezondheid van je bodem te verzorgen met compost en mulch, bied je planten een rijke voedingsbodem. Daardoor zijn ze beter bestand tegen ziekten en plagen.

Permacultuur wil ook natuurlijke hulpbronnen optimaal benutten, zoals regenwater en zonlicht, om je tuin duurzamer te maken, en tegelijkertijd de benodigde hulpbronnen tot een minimum te beperken.

In deze context is permacultuur een doeltreffende methode om de gevolgen van klimaatverandering in je tuin te beperken, door hem veerkrachtiger te maken en zijn impact op het milieu te verkleinen.

En als dit allemaal nog te abstract voor je is, bekijk dan, voordat je verder leest (in de volgende hoofdstukken staan veel voorbeelden!), de video van Olivier en de uitleg van Pascal De Lessines:

De veerkracht van ecosystemen dankzij permacultuur.

Veerkracht is het vermogen van je tuin om zich aan te passen en snel te herstellen bij moeilijke omstandigheden, zoals droogteperiodes of plagen. Permacultuur is een manier om deze veerkracht te versterken.

Door de principes van permacultuur te volgen, creëer je een omgeving waarin alles met elkaar verbonden is en samenwerkt: de bodem, de planten en zelfs de insecten.

Voorbeelden van veerkracht dankzij permacultuur:

• Neem een periode van droogte. In een gewone tuin zou je misschien overvloedig water moeten geven, wat veel water verbruikt. In een permatuin bootsen we de bodem na, die in de natuur nooit onbedekt is: we brengen mulch aan rond de planten. Deze mulch beperkt de verdamping van water en houdt de bodem veel langer vochtig.
• Het gebruik van droogtebestendige planten helpt ook om de behoefte aan water aanzienlijk te verminderen. Zo heb je een tuin die niet alleen beter bestand is tegen droogte, maar ook zuiniger omgaat met hulpbronnen.
• Een goed met bijvoorbeeld compost gevoede bodem kan beter water vasthouden, wat ook tijdens droogte een voordeel is. Composteren verbetert bovendien de kwaliteit van de bodem en de algemene gezondheid van je planten.
• Door de aanplant te diversifiëren in plaats van monocultuur toe te passen, beperk je de verspreiding van ziekten. Sommige planten houden insecten op afstand en beschermen zo tegelijk de planten ernaast. Daarnaast trekt een gevarieerde aanplant een uiteenlopende fauna aan, waardoor een natuurlijk evenwicht ontstaat dat een overmatige vermeerdering van plagen beperkt.

Door natuurlijke ecosystemen na te bootsen, is een permatuin vaak beter bestand tegen invloeden van buitenaf. Het gaat niet alleen om sterke planten, maar om een heel evenwichtige omgeving waarin bodem, fauna en flora in synergie samenwerken.

Kortom, permacultuur helpt je om een meer zelfvoorzienende tuin te creëren die minder afhankelijk is van hulpbronnen van buitenaf. Het is een proactieve manier om je tuin voor te bereiden op de onzekerheden van het klimaat en het milieu, en tegelijkertijd bij te dragen aan een duurzamere levensstijl.

Permacultuur helpt water te besparen

Klimaatverandering verergert watergerelateerde problemen, zoals droogte en overstromingen. Water besparen wordt dus een prioriteit, ook in de tuin. Permacultuur biedt doeltreffende technieken om deze kostbare hulpbron duurzamer te beheren.

Een vijver aanleggen

Een vijver kan je tuin veranderen in een waar toevluchtsoord voor biodiversiteit en tegelijk dienstdoen als natuurlijk waterreservoir. Zo biedt hij bijvoorbeeld plaats aan slakkenetende kikkers en kunnen egels en bijen er drinken, enzovoort, enzovoort.  De vijver kan ook een zuinig irrigatiesysteem voeden, zoals een eenvoudige zonnepomp die het water verdeelt over de plekken die het nodig hebben.

Regenwater optimaal benutten

Een ander idee is om regenwater op te slaan in vaten of reservoirs, zodat je het tijdens droge perioden kunt gebruiken. Zo verminder je het verbruik van drinkwater en vergroot je de veerkracht van je tuin.

Mulchen en nog eens mulchen

Zoals we in het vorige hoofdstuk al aangaven, houdt het bedekken van de bodem met organische mulch de bodem langer vochtig. Dit beperkt de verdamping en maakt het mogelijk om minder vaak water te geven.

Permacultuur als redding voor een gezonde bodem

De kwaliteit van de bodem staat centraal in elke tuin die veerkrachtig en duurzaam wil zijn. Een gezonde bodem kan water beter vasthouden, erosie tegengaan en planten van essentiële voedingsstoffen voorzien. Permacultuur biedt verschillende manieren om de gezondheid van de bodem te verbeteren en op peil te houden.

De heilzame kringloop van composteren

Door je organische afval te recyclen via compostering, of het nu gaat om grasmaaisel, keukenafval of snoeiafval, verrijk je de bodem met organische stof. Bovendien draag je bij aan het recyclen van je groenafval. Eenmaal verteerd en gebruikt in de tuin, verbetert compost de structuur van de bodem, waardoor die vruchtbaarder en minder gevoelig voor erosie wordt, en stimuleert het ook de activiteit van micro-organismen die goed zijn voor je grond.

Gecombineerde teelt: samenwerking in de tuin

Vergeet monocultuurborders! In de permacultuur worden verschillende planten vaak naast elkaar gekweekt vanwege hun wederzijdse voordelen. Sommige planten verrijken de bodem met stikstof, terwijl andere plagen op afstand houden. Deze methode, die ook wel polycultuur wordt genoemd, zorgt voor een evenwichtiger ecosysteem dat minder vatbaar is voor ziekten en beter bestand is tegen invloeden van buitenaf. 

Bijvoorbeeld:

• Tomaten en basilicum: Deze combinatie is een van de bekendste in de permacultuur. Basilicum helpt bepaalde plagen op afstand te houden die op tomaten afkomen, zoals wittevlieg. De tomaten zorgen op hun beurt voor schaduw voor het basilicum, wat gunstig kan zijn bij hoge temperaturen.
• Maïs, bonen en pompoenen: Dit voorbeeld van polycultuur, dat vaak “De Drie Zusters” wordt genoemd, komt voort uit inheemse tuinbouwpraktijken uit Noord-Amerika. De maïs dient als natuurlijke steun voor klimmende bonen, die op hun beurt stikstof in de bodem vastleggen, wat de maïs ten goede komt. De bladeren van pompoenen werken als natuurlijke mulch: ze houden het vocht in de bodem vast en remmen de groei van onkruid.

Permacultuur ondersteunt de biodiversiteit

De biodiversiteit, die in traditionele tuiniermethoden vaak wordt verwaarloosd, staat centraal in de permacultuur. Door een gevarieerde omgeving te creëren, maakt u uw tuin niet alleen veerkrachtiger, maar draagt u ook bij aan een groter ecosysteem.

Door de soorten planten in uw tuin te variëren, creëert u een gastvrije leefomgeving voor een grote verscheidenheid aan dieren. Zo trekken bloeiende planten bestuivers zoals bijen en vlinders aan, terwijl fruitbomen en struiken voedsel en beschutting bieden aan vogels. Denk er ook aan om monofunctionele insectenhotels en vleermuisverblijven te maken en laat houtstapels liggen voor egels.

Hagen van verschillende inheemse heesters dienen niet alleen als windscherm, maar fungeren ook als ecologische corridors voor kleine dieren. Insecten, vogels en zelfs sommige zoogdieren gebruiken deze plekken om zich te verplaatsen, voedsel te zoeken en zich voort te planten.

Een biodiverse tuin creëert een domino-effect dat veel verder reikt dan zijn grenzen. Bestuivers die uw tuin bezoeken, helpen bij de bestuiving van planten in andere tuinen en natuurgebieden. Bovendien draagt u door een gevarieerde lokale fauna te bevorderen bij aan robuustere voedselketens, die essentieel zijn voor de gezondheid van het lokale ecosysteem als geheel.

Een hoge biodiversiteit zorgt ook voor een bodem die rijk is aan micro-organismen. Dit complexe ondergrondse netwerk speelt een cruciale rol bij de afbraak van organische stof, stikstofbinding en zelfs de bestrijding van plantenziekten.

Waar begin je?

Zoals je inmiddels begrijpt, is permacultuur een duurzame en doeltreffende oplossing voor de uitdagingen van de klimaatverandering. Door tuinieren en landbouw te bevorderen die respectvol omgaan met de biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen, stelt permacultuur tuiniers in staat bij te dragen aan een veerkrachtigere toekomst voor de planeet.

Als je je afvraagt waar je moet beginnen (ik zou je graag zeggen dat ermee aan de slag gaan al een vorm van experimenteren is, maar ik zie dat sommigen eerst de “theorie” willen bestuderen voordat ze beginnen), kun je onze artikelen over dit onderwerp lezen:

• Hoe maak je van je tuin een permacultuurtuin?
• Moestuin in permacultuur: waar begin je?
• Stedelijke permacultuur: kweken op kleine oppervlakken
• Voor jou getest: een cursus permacultuur

Weet dat er in de boekhandel niet echt een kant-en-klare “bijbel” bestaat. Ik kan je echter de volgende boeken aanraden:

• “Oplossingen voor een veerkrachtige tuin”, van Jean-Paul Thorez – Éditions Terre Vivante
• “Pracht en ellende van een permacultuurtuinder” van Stuart Anderson – Terre Vivante

En volg de MOOC (onlinecursus) over permacultuur van Colibris.