Koperen tuingereedschap

Koper: een metaal dat ons al duizenden jaren vergezelt

Koper (Cu in het periodiek systeem der elementen) is een metaal dat van nature in kleine hoeveelheden in de aardkorst voorkomt.

Koper is het oudste metaal dat door de mens wordt gebruikt: het gebruik ervan gaat terug tot het 5e millennium voor Christus. Koper is namelijk een van de metalen die het gemakkelijkst te bewerken en te smelten zijn, dankzij een eenvoudig houtvuur. Later, rond 2000 voor Christus, maakte de mens koperlegeringen, onder andere met tin om brons te maken: sterker, gemakkelijker in een mal te gieten en beter bestand tegen corrosie.

Tegenwoordig wordt koper nog steeds op grote schaal gewonnen. Chili is de grootste koperproducent ter wereld en Polen in Europa. China en Japan zijn de twee landen die in hun industrieën het meeste koper gebruiken. Koper wordt gebruikt voor uiteenlopende toepassingen, zoals de productie van elektrische kabels en draden, de aanleg van spoorrails, onderdelen voor televisies, radio’s en horloges, radiatoren voor auto’s, in de civiele bouw en architectuur, maar ook voor het slaan van munten.

Koper is ook een essentieel element voor alle levensvormen: dieren, planten en micro-organismen. Bij de mens komt het bijvoorbeeld in ons lichaam voor in de eiwitten en enzymen van de lever en spieren, evenals in de botten, in een hoeveelheid van 1,4 tot 2,1 mg/kg. Koper is vooral belangrijk voor zoogdieren, waaronder de mens, bij de vorming van hemoglobine en de afweer. Voor planten is koper nuttig voor de fotosynthese, de vorming van lignine en de enzymatische activiteit.

Let wel: een te grote opname van koper kan bij planten en dieren ecotoxiciteit veroorzaken. Daarom raden milieubewuste tuiniers het gebruik van Bordeauxse pap niet langer aan. Het koper in Bordeauxse pap kan de bodem na verloop van tijd namelijk vergiftigen en de activiteit van de bodemfauna en micro-organismen in de bodem sterk verminderen.

Waarom koper gebruiken voor tuingereedschap?

In werkelijkheid hebben we het over koperen gereedschap, maar de metalen delen van dit tuingereedschap zijn gemaakt van een legering die 92% koper en een beetje tin bevat.

In de jaren 50 voerde de Oostenrijkse biotechnicus Viktor Schauberger een reeks gerichte tests uit met verschillende land- en tuingereedschappen. Een van de doelen van deze tests was om de reactie van de bodem te vergelijken naargelang het gebruikte metaal. Volgens hem zouden gereedschappen van ijzer en staal ijzerdeeltjes in de bodem afzetten. Deze deeltjes oxideren uiteindelijk en vormen een roestlaag ter hoogte van de bodem: deze laag zou de bodem sneller laten uitdrogen. Bovendien zouden de ijzerdeeltjes volgens zijn onderzoek de magnetische velden van de bodem verstoren, waardoor het bodemleven wordt verstoord.

Ook volgens Schauberger zouden koperen gereedschappen deeltjes in de bodem afzetten: dit keer koperionen (Cu2+) die de magnetische velden niet verstoren, geen roestlaag vormen en vooral extra koper aan de bodem en de daarin levende organismen zouden toevoegen. Deze extra hoeveelheid koper verbetert de weerstand van planten tegen ziekten, “boost” het bodemleven en heeft een gunstige invloed op het watergehalte van de bodem. Bovendien heeft koper bacteriostatische en schimmelwerende eigenschappen.

Feit of fabel? Dat is moeilijk te beoordelen. Is de afzetting van deze koperdeeltjes voldoende om werkelijk betekenisvol te zijn? Sommigen zijn daar rotsvast van overtuigd, maar naast de tests van Schauberger is er geen echt onderzoek uitgevoerd, afgezien van veldproeven door tuiniers en moestuinders. Toch biedt koperen tuingereedschap bij dagelijks gebruik nog andere niet te verwaarlozen voordelen, zoals we hieronder zullen zien.

Voor- en nadelen van het gebruik van koper

De voordelen van koperen gereedschap

• Ze zijn mooi: dat valt het meest op bij het kiezen van dit gereedschap. Het gaat om de schoonheid van het koper en van het gereedschap zelf. Dat lijkt misschien futiel en oppervlakkig, maar waarom zou je jezelf tenslotte niet verwennen met mooi gereedschap;
• Ze zijn doeltreffend: koperen gereedschap dringt gemakkelijker de grond in dan stalen gereedschap;
• Ze zijn stevig: koper is een metaal dat bestand is tegen schokken en relatief elastisch is. Als een koperen deel verbuigt, is het gemakkelijk om het door hameren weer in de juiste vorm te brengen. Bovendien wordt koper niet bot. De koperen delen blijven dus lange tijd scherp;
• Ze zijn eenvoudiger te onderhouden: in tegenstelling tot ijzer roest koper niet. Koper oxideert altijd een beetje, maar de toevoeging van tin zorgt voor een zeer hoge weerstand tegen corrosie. Koperen gereedschap is dus duurzaam tuingereedschap dat vrijwel geen onderhoud nodig heeft, behalve een schoonmaakbeurt na elk gebruik.

Het nadeel van koperen gereedschap

We moeten vaststellen dat het moeilijk is om een nadeel te vinden van het gebruik van koperen gereedschap in de tuin. Als we er echt één zouden moeten noemen (en dan zijn we nog aan het muggenziften!), is het dat dit gereedschap bij aankoop duurder is dan traditioneel stalen gereedschap. Maar omdat het ook steviger is, is de aankoop uiteindelijk snel terugverdiend.

Ontdek onze selectie koperen tuingereedschap

Er bestaat inmiddels een groot aantal koperen tuingereedschappen. Van kleinere, zoals de koperen plantschep of de koperen tuinklauw, tot grotere, zoals de koperen houweel, de koperen hark of de koperen hak.

→ Bekijk het PKS Bronze-assortiment koperen tuingereedschap.

Koperen hark, koperen houweel en koperen plantschep uit het PKS Bronze-assortiment