Invasieve of exogene woekerende diersoorten

Wat is een invasieve soort?

De exacte en officiële term is: Invasieve uitheemse soort of EEE of ook nog Exotische invasieve soort. Door anglicisme worden de termen “invasief” of “invasieve” het vaakst gebruikt, zelfs in sommige officiële documenten.

Een EEE (of invasieve soort) is dus een exotische planten- of diersoort (maar het kan ook om een bacterie of een schimmel gaan) die zich heeft gevestigd in een ecosysteem dat oorspronkelijk niet het hare is, zich in verontrustend snel tempo voortplant en daardoor het betreffende ecosysteem verstoort in een ware invasie. Een planten- of diersoort wordt namelijk vooral schadelijk door de ecologische niche van een of meerdere inheemse soorten “in te nemen“. Soms ondervindt de endemische of inheemse soort zo’n grote druk dat ze verdwijnt, waardoor het voortbestaan van andere soorten die er rechtstreeks van afhankelijk waren, wordt bedreigd.

Het begrip exotisme is soms moeilijk te definiëren: vanaf welke geografische afstand beschouwen we een soort als inheems of exotisch? Niettemin bestaat er een officiële lijst van EEE’s of invasieve uitheemse soorten, die elk jaar door de Europese Commissie wordt gepubliceerd. 

→ Ga voor meer informatie over de problematiek van EEE’s naar de Franse website espèces-exotiques-envahissantes.fr of, voor België, naar health.belgium.be/biodiversité.

Nest van Aziatische hoornaars

Hoe zijn deze soorten invasief geworden?

Niet alle exotische diersoorten zijn voorbestemd om invasief te worden. Een diersoort wordt invasief dankzij haar aanpassingsvermogen:

• Ze plant zich sneller voort dan inheemse soorten;
• De invasieve soort kan zich in sommige gevallen zelfs kruisen met een inheemse soort, waardoor die zal verdwijnen;
• Ze vertoont agressief gedrag tegenover soorten binnen dezelfde ecologische niche;
• Haar dieet is minder specifiek dan dat van endemische soorten;
• Ze wordt een predator van een of meer soorten zonder zelf te worden gepredeerd;
• Haar ecologische valentie is breder: de exotische soort kan dus leven en gedijen binnen een breed bereik van ecologische factoren (temperatuur, luchtvochtigheid…), terwijl de kleinste verandering gevolgen kan hebben voor een inheemse soort;
• Ze is beter bestand tegen vervuiling van haar leefomgeving of klimaatverandering.

De huiskraai uit Azië vormt een bedreiging voor lokale soorten en gewassen

Een milieuprobleem... maar niet alleen

Invasieve soorten zijn, na de vernietiging van natuurlijke leefgebieden door menselijke activiteiten, de op één na belangrijkste oorzaak van het wereldwijde biodiversiteitsverlies.

Invasieve uitheemse soorten (IUS) zijn op verschillende niveaus problematisch:

• voor het milieu, doordat ze het vaak kwetsbare evenwicht van ecosystemen verstoren: dit heeft een grote impact op de biodiversiteit van het milieu waarin de invasieve soort is geïntroduceerd;
• ze brengen een reeks exotische ziekten en parasieten mee: besmette inheemse soorten kunnen deze ziekten niet bestrijden. De rode Amerikaanse rivierkreeft (Procambarus clarkii) heeft zo de kreeftenpest meegebracht en het Aziatisch lieveheersbeestje (Harmonia axyridis) heeft een nieuwe parasiet voor onze bijen geïntroduceerd. Exotische soorten kunnen ook een gevaar vormen voor de menselijke gezondheid doordat ze ziekten of parasieten verspreiden die mensen kunnen besmetten;
• invasieve uitheemse soorten kunnen een economie zwaar treffen door oogsten of bomen te vernietigen, bijen te doden (met gevolgen voor de productie van honing en fruit) of oevers van waterlopen te beschadigen (zoals in het geval van muskusratten): volgens de Europese Unie gaat er jaarlijks meer dan 10 miljard euro verloren, als rechtstreeks financieel verlies of in het kader van projecten voor de bestrijding van invasieve soorten. In heel Europa en wereldwijd worden dan ook bestrijdingsmaatregelen tegen schadelijke invasieve soorten georganiseerd.

Nota bene: laten we gerustgesteld zijn: niet alle exotische soorten die, meestal door mensen, worden geïntroduceerd, worden invasief. Slechts een klein deel ervan zal dat worden als ze daarvoor de eigenschappen hebben (aanpassingsvermogen, sterke voortplanting, gebrek aan natuurlijke vijanden…). Het probleem van invasieve uitheemse soorten mag niet licht worden opgevat, maar we moeten ook niet in het tegenovergestelde uiterste vervallen en alle soorten uit het buitenland verafschuwen.

De muskusrat is een van de veroorzakers van de afkalving van oevers

Enkele voorbeelden van invasieve diersoorten in de tuin

We zijn in de tuin meer gewend aan invasieve plantensoorten. Toch kunnen we in onze groene hoekjes ook enkele invasieve uitheemse diersoorten tegenkomen. Dit zijn er enkele:

• Aziatische hoornaar (Vespa velutina): deze hoornaar, kleiner dan onze Europese hoornaar, decimeert de bijenpopulaties;
• Nieuw-Zeelandse platworm (Arthurdendyus triangulatus): een bijzonder vraatzuchtige doder van regenwormen;
• Roodwangschildpad (Trachemys scripta elegans) : vormt een bedreiging voor de Europese moerasschildpad en kan de amfibieënpopulaties in een vijver decimeren;
• Grijze eekhoorn (Sciurus carolinensis) : dreigt de rode eekhoorn uit te roeien en schilt gezonde bomen, in tegenstelling tot andere eekhoornsoorten die bij voorkeur bomen aanvallen die aan het einde van hun leven zijn;
• Wasbeer (Procyon lotor) : hij draagt rabiës, schurft en de ziekte van Carré over, is bovendien zeer intelligent en past zich overal aan ten koste van andere inheemse zoogdieren;
• Muskusrat (Ondatra zibethicus) : veroorzaakt doorgaans negatieve gevolgen voor de oevers van waterlopen en vermindert ook de rietvelden.

En de andere? : het Aziatische lieveheersbeestje (Harmonia axyridis), de buxusmot (Cydalima perspectalis) en de dennenprocessierups (invasie als gevolg van de klimaatopwarming)… zijn problematische uitheemse soorten, maar staan niet of niet meer op de officiële lijst van invasieve uitheemse soorten die door de Europese Commissie is opgesteld.

Grijze eekhoorn, roodwangschildpad, Nieuw-Zeelandse platworm, wasbeer, Aziatische hoornaar en muskusrat