Holle boom: wat te doen en moet je ingrijpen?

Waarom ontstaat er een holte in een boom?

Tijdens de groei van een boom, zowel in de natuur als in de tuin, sterven sommige takken die te weinig licht krijgen vanzelf af en vallen ze op natuurlijke wijze naar beneden of breken ze af onder invloed van de wind. Daarbij komen nog de verschillende snoei- en kapwerkzaamheden aan onze bomen.

De plek waar de tak « vastzat », wordt dan een kwetsbaar oppervlak dat blootstaat aan invloeden van buitenaf: in de eerste plaats weersverschijnselen zoals vorst, regen en sneeuw, wind, hitte of zelfs blikseminslag in de ernstigste gevallen. Andere wonden kunnen ook ontstaan door een ziekte (kanker), een aanval van een dier (knaagdieren, konijnen of reeën) of door de aanval… van de tuinier met zijn grasmaaier, bosmaaier of tijdens een ondeskundige snoeibeurt.

Door deze wonden kunnen houtetende organismen – die zich met hout voeden – zich vestigen. Schimmels, insecten en bepaalde bacteriën beginnen dan een gat uit te graven. Na verloop van tijd wordt dit gat geleidelijk groter door verschillende dieren die deze holte als schuilplaats of nestelplek gebruiken (verschillende vogels, kleine zoogdieren…).

Holtes in een tak of de stam kunnen verschillende oorzaken hebben

Er ontstaat een holte: hoe kun je dit verhelpen?

Vroeger waren er enkele zonderlingen die de gaten in de schors van bomen met beton dichtmaakten. Vergeet dat maar! Voorgoed! Beton bevordert het rotten doordat het de ventilatie blokkeert. Bovendien is beton star, terwijl een boom per definitie soepel en levend is, waardoor de wond nog groter wordt. Sommigen bevestigen metalen of houten platen om de ingang van de holte van bepaalde oude bomen af te sluiten, maar ook dat heeft geen succes. Weer anderen proberen een stuk draadgaas op de randen van de holte vast te spijkeren: dit fijnmazige draadgaas voorkomt dat grote dieren verder graven of erin gaan wonen. Maar insecten houdt het niet tegen. Een rooster voorkomt ook dat organisch materiaal, zoals dode bladeren, zich erin ophoopt en vervolgens gaat rotten. Bovendien moet je dit rooster met spijkers vastzetten, wat opnieuw een extra wond veroorzaakt. Je begrijpt het al: al deze ouderwetse praktijken hebben doorgaans meer kwaad dan goed gedaan!

Een wat zachtere en doeltreffendere oplossing is echter mogelijk:

• Een kleibalsem: klei wordt meestal gebruikt voor kleine wonden, maar kan ook worden gebruikt om een holte als het ware te « dichten » zonder de ventilatie al te veel te belemmeren. Eerst moet je de wond met een staalborstel schoonmaken. Daarna hoef je alleen maar groene klei in een kom te doen en er water aan toe te voegen. Meng alles met een spatel en breng een dikke laag aan op het te dichten gat. Klei is natuurlijk en blijft alleen zitten zolang de boom nodig heeft om uit zichzelf te genezen. Als je grond erg kleiachtig is, kun je die zelfs gebruiken. Sommigen voegen wat plantaardige olie toe om te voorkomen dat de klei tijdens het drogen barst. Vroeger voegden anderen er ook wat koeienmest aan toe (wie zei daar bah?), en noemden ze dit mengsel: zalf van Sint-Fiaker.

Als de holte zich regelmatig met water vult, moet je ook ingrijpen. Je boort een afvoergaatje om het water uit de holte te laten weglopen. Dit afvoergaatje wordt gevuld met een plastic slang die van de bodem van het gat naar de buitenkant van de boom loopt.

Let wel: er bestaan ook andere oplossingen, zoals wondbalsem om de boom tegen invloeden van buitenaf te beschermen, maar die is vaak te luchtdicht en heeft de neiging om «de wolf in de schaapskooi op te sluiten», oftewel de micro-organismen die verantwoordelijk zijn voor ziekten; of Noors teer, dat volledig ondoeltreffend en zelfs giftig is voor plantencellen, waardoor het genezingsproces wordt vertraagd. Vergeet ook dat maar!

Klei: een uitstekend natuurlijk wondhelend middel

Vormt een holte echt een gevaar voor de gezondheid van de boom?

En als we de natuur haar gang laten gaan?

Dat is de beste oplossing! De aanwezigheid van holtes in oude bomen is niet per se een teken dat ze op korte termijn zeker zullen afsterven. Sommige bomen worden zeer oud, ook al zitten ze vol gaten: dat geldt vaak voor wilgen, lindebomen, eiken, olijfbomen…

Een holte in een boom is vooral een zegen voor de biodiversiteit van een gebied, omdat ze onderdak biedt aan allerlei dieren, groot en klein.

Sommige vogels, zoals spechten, mezen, de boomklever en zelfs de steenuil of de sperwer, en veel andere holenbroeders kunnen er hun nest maken.

Ook zoogdieren blijven niet achter, want eekhoorns nestelen en overwinteren in holtes, en ook vleermuizen, relmuizen, eikelmuizen, hermelijnen, marters, steenmarters en zelfs vossen (dieren die uiterst nuttig zijn voor het behoud van een evenwichtig ecosysteem) hebben deze nodig.

Vergeet ook de amfibieën en reptielen niet, zoals kikkers, gekko’s, enkele soorten ringslangen en bepaalde hagedissen. Sommige wilde bijen en een groot aantal kevers zijn volledig afhankelijk van rottend hout, en dus van holtes. Wees niet bang voor deze dieren: de vogels zullen hun populatie reguleren voordat ze je boom “verslinden“. En dan hebben we het nog niet eens over paddenstoelen gehad!

Als je cijfers wilt, weet dan dat bij ons en in bosgebieden de diersoorten die behoefte hebben aan holle bomen of dood hout 23% van de biodiversiteit van het gebied vertegenwoordigen. Dat laat wel zien hoe belangrijk het is om bomen op natuurlijke wijze te laten leven en sterven.

Allerlei dieren vinden een schuilplaats in boomholtes