Hoe kom je van rood guichelheil af?

Kleine vogelmuur goed leren herkennen

De plant herkennen

Er bestaan verschillende soorten guichelheil, die in meerdere kleuren voorkomen. Het rode guichelheil of akkerguichelheil is Anagallis arvensis of Lysimachia arvensis. Het behoort tot de sleutelbloemfamilie (Primulaceae). Het is een kleine eenjarige bodembedekkende plant met een compacte groeiwijze, die 10 tot 30 cm hoog wordt. De plant heeft kleine groene bladeren met een ovale of licht lancetvormige vorm, die aan de binnenkant zwarte puntjes vertonen. Vanaf het voorjaar en gedurende vele weken produceert dit guichelheil kleine rode bloemen met 5 bloembladen, met in het midden evenveel gele meeldraden.

Anagalllis arvensis of rood guichelheil

De bovengrondse delen van de plant worden soms gebruikt in de fytotherapie. Maar rood guichelheil wordt als giftig beschouwd, omdat de zaden saponine bevatten. Deze stof is onder andere schadelijk voor bepaalde huisdieren, zoals konijnen, en voor vee (hoewel dieren de plant van nature zouden vermijden).

De plant die ‘vogelmuur’ of ‘witte muur’ wordt genoemd, is eigenlijk een andere soort (Stellaria media). Deze plant is eetbaar en wordt bij het wildplukken vaak gewaardeerd om haar jonge scheuten, die in salades kunnen worden gebruikt. Ook haar zaden zijn geliefd bij vogels, vandaar haar andere Nederlandse naam.

Stellaria media of vogelmuur. Wanneer de plant niet bloeit, lijkt het blad op dat van rood guichelheil

Er bestaan ook andere variëteiten guichelheil, die om hun sierwaarde worden gewaardeerd. Dat geldt bijvoorbeeld voor grootbloemig guichelheil ‘Blue Noon’ (Anagallis monelli) en voor blauw Monels guichelheil (Anagallis monelli ‘Skylover’). Het zijn allebei kleine eenjarige mediterrane planten, die in de zomer fraaie bloementapijten vormen. In goed doorlatende grond en op een zeer warme, zonnige standplaats kunnen ze zich overigens ook invasief gedragen.

Anagallis monelli, gekweekt als sierplant

Hoe verspreidt de plant zich?

Rood guichelheil groeit spontaan op allerlei plaatsen. Je vindt het op braakliggende terreinen, in akkers, op taluds en langs paden. Maar het heeft ook de vervelende neiging om tuinen, moestuinen, boomgaarden en gazons te koloniseren.

Dankzij zijn fijne, kruipende stengels koloniseert rood guichelheil snel de beschikbare ruimte en vormt het een echt plantenkussen. Elke stengel kan bovendien gemakkelijk wortel schieten.

De plant gebruikt echter ook een andere manier van vermeerdering, die haar de reputatie van invasieve wilde plant heeft bezorgd. Na de bloei produceert ze namelijk doosvruchten met talrijke zaden (500 tot 1.000 per plant), die zichzelf spontaan uitzaaien en haar verspreiding bevorderen. Bovendien beschikken de bloemen over tweeslachtige en zelfbestuivende voortplantingsorganen. Dat betekent dat ze geen bestuivende insecten of wind nodig hebben om bevrucht te worden. Er is dus sprake van zelfbestuiving. Ten slotte kiemen de zaden goed en kunnen ze een lange rustperiode doorstaan voordat ze weer actief worden.

Rood guichelheil beconcurreert zo andere planten, vooral wat betreft de beschikbare stikstof en het water.

Beperk de verspreiding van rood guichelheil in de tuin

Om de uitbreiding van rood guichelheil te beperken en te voorkomen dat het zich te snel vermeerdert, kun je:

• de bodem in het voorjaar losharken om de bovengrondse delen te verzwakken;
• de bloemen verwijderen voordat ze zaad produceren, door de bodem los te harken of een grasmaaier op een lage maaihoogte in te stellen;
• de bodem weer in balans brengen door minder organische meststoffen (stalmest, compost) of minerale meststoffen toe te dienen, omdat rood guichelheil een plant is die van voedselrijke grond houdt.

De cultivator

Rood guichelheil natuurlijk bestrijden

Hoewel rood guichelheil zich snel kan ontwikkelen, heeft het geen diep en taai wortelstelsel, in tegenstelling tot andere ‘onkruiden’. Het verwijderen ervan kan tijdrovend en vervelend zijn, maar is dus niet bijzonder ingewikkeld.

Wij raden altijd aan het gebruik van herbiciden en onkruidbestrijdingsmiddelen te vermijden. Deze verstoren het evenwicht in de bodem en zijn schadelijk voor de biodiversiteit.

Het ongewenste kruid verwijderen

Omdat de wortels van rood guichelheil oppervlakkig groeien, hoef je niet erg diep te graven om het te verwijderen. Het is daarentegen belangrijk om alle kruipende stengels en wortels weg te halen, om te voorkomen dat de plant opnieuw uitloopt. Gooi ze natuurlijk niet op de composthoop!

Ga in het voorjaar te werk, wanneer de grond is opgedroogd (vochtig maar niet te nat, bijvoorbeeld de dag na een regenbui). Je kunt het onkruid direct met de hand verwijderen of een schoffel of onkruidsteker gebruiken, of een hak.

Herhaal deze handeling in de loop van het jaar, zodra er nieuwe scheuten verschijnen.

Techniek van de valse zaai

De valse zaai is een techniek die vaak in de moestuin wordt toegepast om de bodem voor te bereiden door de concurrentie van andere planten weg te nemen. Hierbij wordt de grond klaargemaakt alsof er een zaai van een groente- of sierplant zal plaatsvinden. Ga hiervoor als volgt te werk:

• bewerk de bovenste laag van de bodem om al het aanwezige onkruid te verwijderen;
• hark de grond zodat er een fijn en vlak oppervlak ontstaat;
• wacht ongeveer 10 tot 15 dagen.

Zodra de eerste nieuwe scheuten van rood guichelheil boven de grond verschijnen, trek je ze met de hand uit.

Mulch

Zodra de plant is verwijderd, breng je een organische mulchlaag aan, zodat de bodem niet onbedekt blijft en de kans kleiner wordt dat het ongewenste kruid terugkeert. Je kunt er ook voor kiezen om groenbemester te zaaien.

Luzerne en bijenvoer zijn twee groenbemesters

Oma’s tips

Er bestaan verschillende natuurlijke, zogenoemde ‘oma’s oplossingen’ om onkruid in de tuin te verwijderen: kokend water of kookwater van zetmeelrijke voedingsmiddelen, grof zout, azijn, zuiveringszout…

Hoewel deze technieken natuurlijker zijn dan het gebruik van onkruidbestrijdingsmiddelen, zijn ze niet selectief en kunnen ze bij grote hoeveelheden en regelmatig gebruik uiteindelijk verstoringen veroorzaken.

Rood guichelheil, een bio-indicatorplant

Zoals de meeste onkruiden of ‘wilde planten’ is rood guichelheil een bio-indicator: het informeert ons over de kwaliteit van de bodem of een ecosysteem. Deze planten wijzen op een verstoring, die vaak wordt veroorzaakt door een teveel (betreding, stikstof, omgewoelde grond enzovoort). In dit geval kan rood guichelheil wijzen op een bodem die te rijk is aan organische stof van dierlijke oorsprong (stalmest) of aan mineralen, wat zelfs de oorzaak kan zijn van nitraatvervuiling. Wat de pH betreft, geeft de plant informatie over de zuurgraad van de bodem.

De plant geeft nog een andere aanwijzing, namelijk over het weer. Omdat ze zich als een natuurlijke barometer gedraagt, zou ze het mogelijk maken om enkele uren vóór de eerste regendruppels regen te voorspellen. Haar bloemen hebben namelijk de neiging zich te sluiten wanneer de luchtvochtigheid toeneemt.