Groen dak, blauw dak: voordelen van ecologische daken

Groene daken: wat zijn dat?

Kenmerken en functies

Bij groene daken of vegetatiedaken worden specifieke planten op het dak van een gebouw aangebracht. We zien ze in de Scandinavische landen, maar ook in andere Europese landen. Duitsland loopt op dit gebied voorop. Het gaat echter om een zeer oude toepassing, die al duizenden jaren zou worden gebruikt.

Groene daken komen vaker voor in de noordelijke landen

Groene daken winnen aan populariteit omdat ze veel voordelen bieden.

• Ze zijn bijzonder interessant voor de thermische isolatie. Ze gaan het hitte-eilandeffect tegen en vangen luchtvervuiling op, vooral in steden. Door de evapotranspiratie van de planten neemt de luchtvochtigheid toe, waardoor de omgeving koeler wordt. Daardoor helpen ze energie te besparen.
• Ze bieden geluidsisolatie en helpen geluidsgolven te absorberen, waardoor omgevingslawaai afneemt (vliegtuigen, wegverkeer…).
• Ze houden water goed vast doordat een deel van de neerslag in het substraat en tussen de wortels van de planten wordt vastgehouden. Dit beperkt de waterafvoer, verkleint het risico op overstromingen en vermindert de belasting van voorzieningen voor de waterafvoer (riolering, waterzuiveringsinstallaties…).
• Ze verbeteren de luchtdichtheid en waterdichtheid van het dak en verhogen de weerstand ervan tegen uv-straling, brand en wind. Dit helpt het aantal schadegevallen te beperken.
• Ze zijn zeer sierlijk en passen gemakkelijk in allerlei omgevingen.
• Ze bevorderen de biodiversiteit, vooral in sterk verstedelijkte gebieden, waar deze kwetsbaar is.
• Ze vragen maar weinig onderhoud.
• Ze kunnen zowel op kleine als op grote oppervlakken worden aangelegd. Ze nemen geen ruimte in op de bodem, waardoor er ruimte vrijkomt voor andere toepassingen.
• Ze passen binnen de principes van duurzame ontwikkeling en er kunnen lokale materialen voor worden gebruikt.

Er bestaan drie soorten groene daken: extensieve beplanting, semi-intensieve beplanting en intensieve beplanting. Deze drie modellen verschillen in de dikte van het substraat (bodem), het totale gewicht, de ontwikkeling van de planten en het bewateringssysteem.

Aanleg

Deze vegetatiedaken kunnen zowel op individuele woningen als op collectieve woningen, openbare gebouwen (met name scholen), bedrijfskantoren en zelfs vervoermiddelen (bijvoorbeeld een woonboot) worden aangelegd. Ze zijn ideaal bij de inrichting van nieuwbouw, maar kunnen ook op bestaande daken worden aangelegd. Deze vegetatiedaken kunnen op verschillende soorten ondergrond worden aangelegd: hout, staal, beton enzovoort.

Een groendak aanleggen is op een klein oppervlak niet per se ingewikkeld, maar op een groot oppervlak, zoals het dak van een huis of gebouw, is meer kennis nodig.

Bij de aanleg moet rekening worden gehouden met verschillende factoren:

• de natuurlijke hellingsgraad van het te beplanten oppervlak (bij voorkeur licht hellend);
• de stevigheid van de constructie (rekening houdend met het gewicht van dit dak, maar ook met dat van water of sneeuw);
• de toegankelijkheid voor het onderhoud van de planten die worden gekweekt.

De aanleg van een groendak bestaat vervolgens uit verschillende stappen.

• Het aanbrengen van een waterdichte laag die voorkomt dat de dakconstructie gaat rotten (zeilen, platen, speciale dakpannen, membranen…), eventueel in combinatie met een wortelbegrenzer.
• Het aanbrengen van een laag die de drainage en filtratie optimaliseert, bestaande uit kleikorrels, grind of tray’s (eventueel aangevuld met dakgoten).
• Het plaatsen van een frame dat de planten en het substraat op hun plaats houdt.
• Het toevoegen van groeisubstraat en het planten van de vegetatie. Wat de keuze van planten betreft, zijn schrale, sterke variëteiten die genoegen nemen met weinig substraat en verzorging het meest geschikt. Ze kunnen overleven onder omstandigheden die extreem kunnen zijn en zijn bestand tegen zowel hitte als droogte en vorst. Rotsplanten, vetplanten, bepaalde bodembedekkers en alpineplanten zijn daarom ideaal (sedums, huislook, steenbreek, vlambloem, blauwkussen, zegge…).

Onderhoud

Het voordeel van een groendak is dat het grotendeels zelfstandig functioneert. Wekelijkse verzorging is niet nodig; enkele incidentele onderhoudswerkzaamheden volstaan.

In het eerste jaar is het echter noodzakelijk om bij droogte water te geven, zodat de planten goed kunnen aanslaan. Zelfs planten die weinig water nodig hebben, moeten inderdaad eerst wennen voordat ze bestand zijn tegen watertekort.

Daarna volstaat doorgaans jaarlijks onderhoud in het najaar of voorjaar. Dit bestaat eventueel uit wieden om concurrentie van ongewenste planten te voorkomen, het snoeien van beschadigde of uitgebloeide delen en het controleren of het water goed wordt afgevoerd.

Meer lezen: Hoe leg je een vegetatiedak aan?

Nadelen

De aanleg kan duur zijn, vooral als er bij de bouw van het dak nog geen rekening mee is gehouden. Voor dit type dak is namelijk een vlak of licht hellend oppervlak nodig, wat in ons land niet altijd de meest voorkomende dakvorm is (vooral bij individuele woningen).

Een groendak heeft wat tijd nodig voordat het volledig functioneert, omdat de planten zich eerst moeten ontwikkelen.

De meest geschikte planten voor een groendak zijn planten die het best tegen droogte bestand zijn

Blauwe daken: hoe werken ze?

Kenmerken en functies

Het blauwe dak is een recenter concept dat in Frankrijk nog weinig is ontwikkeld. Het doel ervan is regenwater vast te houden en beter te beheren. We weten dat waterbeheer door de klimaatverandering een fundamentele uitdaging wordt. We krijgen namelijk zowel te maken met hittegolven en watertekorten als met overstromingen en een teveel aan water.

Dit waterdichte dak kan de afvoer van regenwater beheersen door het op te vangen en geleidelijk weer af te geven. Het blauwe dak heeft dan ook meerdere voordelen.

• Het beperkt de overbelasting van conventionele afvoersystemen bij hevige neerslag. Het houdt water vast, waardoor de afvoer en het volume dat op de bodem terechtkomt, worden verminderd. Dit beperkt het risico op overstromingen en infiltratie. Het regenwater wordt vervolgens geleidelijk naar riolen en leidingen afgevoerd. Dankzij hun structuur houden blauwe daken meer regenwater vast dan groene daken.
• Met een blauw dak kan water opnieuw worden gebruikt in het huishoudelijke netwerk: in het toilet, voor het besproeien van planten of voor het wassen van een voertuig. Dat is ideaal tijdens droogteperiodes, maar levert ook het hele jaar door besparingen op.
• Het zorgt voor isolatie tegen warmte en kou door de temperatuur te reguleren, waardoor er minder energie nodig is voor airconditioning en verwarming.
• De aanleg ervan zou tot 10 keer goedkoper zijn dan die van een groen dak.

Aanleg

Voor de aanleg van een blauw dak is een geschikte structuur nodig en meestal wordt eerst een haalbaarheidsstudie uitgevoerd. Het dak moet in de eerste plaats plat zijn om neerslag vast te kunnen houden. Zelfs een geringe helling verhindert een doeltreffende waterberging.

Het dak moet ook stevig genoeg zijn om het gewicht van de materialen en het water te dragen. Deze aanpassing kan zowel bij een nieuwbouw als bij een renovatie worden uitgevoerd.

Voor de aanleg van een blauw dak zijn vervolgens verschillende elementen nodig:

• een debietbegrenzer (handmatige of elektronische kleppen);
• een isolatielaag;
• een drainagelaag (die voorkomt dat water in plassen blijft staan);
• een lichte honingraatstructuur die de natuurlijke verdamping van water bevordert.

Het geheel kan worden gecombineerd met dakgoten en wateropvangsystemen.

Er bestaan verschillende soorten blauwe daken:

• passieve daken (het water wordt tijdelijk vastgehouden en stroomt geleidelijk weg via de afvoerdrains);
• actieve daken (het waterdebiet wordt mechanisch geregeld door een elektronische klep of een timer);
• modulaire blauwe daken, die over extra opslagmodules beschikken.

Sommige zogenoemde ‘slimme’ blauwe daken zijn ook uitgerust met sensoren. Daarmee kunnen lekkages of infiltratie worden opgespoord, de hoeveelheid water worden gemeten, het debiet worden geregeld, de gerealiseerde energiebesparingen worden berekend en de weersomstandigheden worden meegenomen.

Onderhoud

Regelmatige controle en onderhoud zorgen ervoor dat een blauw dak jarenlang goed blijft functioneren.

Nadelen

Het concept is in Frankrijk nog vernieuwend : weinig professionals lijken deze dienst aan te bieden. Dit type dak lijkt vooral bedoeld voor grote commerciële en industriële gebouwen en nog weinig voor particuliere woningen. Voor de aanleg is meer expertise nodig dan voor een groen dak en bovendien is een plat dak vereist.

Een blauw dak is minder mooi dan een groendak. Ook lijkt de levensduur korter (30 tot 35 jaar), omdat synthetische materialen aan veel belastingen worden blootgesteld, vooral door de zon.

Een blauw dak kan alleen op een plat dak worden aangelegd

Welke inrichting voor het dak kiezen?

Zoals we hebben gezien, beantwoorden deze twee soorten daken dus aan verschillende doelen en projecten. De keuze voor het ene of het andere type hangt af van verschillende criteria.

• Je behoeften: esthetiek, kosten, isolatie, verbetering van de luchtkwaliteit, wateropvang enzovoort.
• De structuur van je dak (hellend of plat).
• Je budget.

Je kunt deze twee soorten daken ook prima combineren, om hun voordelen te bundelen en betere prestaties te bereiken. Een blauw dak in combinatie met een groendak kan namelijk nog meer regenwater vasthouden en voor optimale isolatie zorgen. Tegelijkertijd zorgt het op natuurlijke wijze voor de irrigatie van de planten en biedt het een fraai uiterlijk, terwijl het een antwoord vormt op de huidige ecologische uitdagingen.