Agrobacterium tumefaciens of kroongal: wat is het?

Kraaggal: oorzaken en ontwikkeling van de ziekte

De bacterie Agrobacterium tumefaciens als boosdoener

Agrobacterium tumefaciens is een pathogene bacterie die de ontwikkeling van tumoren bij planten veroorzaakt. De bacterie zou aan het begin van de 20e eeuw door twee Amerikaanse onderzoekers zijn geïdentificeerd, maar waarnemingen van deze ziekte zouden al uit de oudheid dateren (bron: Wikipedia).

Maar hoe werkt deze bacterie? Kort gezegd: Agrobacterium tumefaciens injecteert fragmenten van zijn DNA in het genetische materiaal van de waardplant. Deze besmette en gemodificeerde cellen gaan zich vervolgens snel vermenigvuldigen, waardoor knobbelige uitwassen of knobbels ontstaan die vergelijkbaar zijn met kankertumoren. Ze verschijnen meestal ter hoogte van de wortelhals, waaraan de ziekte haar naam dankt, maar ze kunnen zich ook ontwikkelen op de stam, de wortels en soms zelfs de takken. Deze gallen worden ook wel ‘cécidies’ genoemd en kunnen zich snel vermenigvuldigen, waardoor ze een echt netwerk vormen langs het vaatstelsel van de aangetaste plant.

Het zijn niet-genezen wonden, die per ongeluk of van nature zijn ontstaan en de bacterie een toegangspoort bieden. Via deze wonden komt de bacterie rechtstreeks in contact met de planten. Deze wonden kunnen worden veroorzaakt door:

• gereedschap tijdens het onderhoud van planten (maaien, snoeien…);
• vorst;
• insecten, parasieten of dieren;
• enten;
• verplanten;
• enzovoort.

De bacterie Agrobacterium tumefaciens komt van nature voor in de bodem, vooral in de zones waar de wortels van planten groeien, dus in de rhizosfeer. Ze kan er lange tijd overleven en zich snel ontwikkelen, waardoor een hele kavel kan worden aangetast. In de professionele teelt kunnen hele akkers of boomkwekerijen besmet raken. De bacterie verspreidt zich via regen- of gietwater, besmet materiaal en ook via verplaatsingen van mensen of dieren.

Agrobacterium tumefaciens onder de microscoop

De aangetaste planten

Veel planten zijn gevoelig voor de wortelhalsgal: naar schatting bijna 600 soorten kunnen door deze ziekte worden aangetast. Fruitbomen met pitvruchten, sierplanten, groenten, bomen en heesters kunnen worden getroffen.

Enkele voorbeelden:

• de rozen
• de wilgen
• de populieren
• de wijnstokken
• de chrysanten
• de dahlia’s
• de margrieten
• de appelbomen
• de frambozen
• de perzikbomen
• de rododendrons
• de olijfbomen
• enzovoort.

Schade veroorzaakt door Agrobacterium tumefaciens

De plant ontwikkelt binnen enkele weken na de infectie de eerste zichtbare gezwellen, soms zelfs sneller als de infectie tijdens de groeiperiode plaatsvindt. Dit zijn de eerste symptomen van de ziekte.

Deze gallen zijn aanvankelijk rond en licht van kleur, eerder ruw en hard, met een houtig uiterlijk, soms sponsachtig. Na verloop van tijd drogen ze na enkele maanden uit en krijgen ze een onregelmatigere vorm. Hun textuur wordt broos, ze barsten of worden uitgehold en kunnen dan gemakkelijk loslaten. Hun grootte varieert: de kleinste gezwellen zijn slechts enkele millimeters groot, terwijl de grootste enkele tientallen centimeters kunnen bereiken.

Deze gallen zijn vaak zichtbaar op de hoofdstengel van de plant, ter hoogte van de bodem (de overgang tussen de stengel en het wortelstelsel). Ze komen ook voor op de takken, waarop ze rijen van meerdere knobbelige gezwellen kunnen vormen.

Deze gezwellen ontwikkelen zich ten koste van de plant en verzwakken haar. Ze veroorzaken dan:

• een groeivertraging en verminderde groeikracht, doordat de sapstroom en het transport van voedingsstoffen worden belemmerd;
• een afname van de productie van bloemen en vruchten;
• een groter risico op het ontwikkelen van andere ziekten of op aantasting door plagen.

Hoewel volwassen en goed gevestigde planten deze ziekte kunnen overleven en verdragen, kunnen jongere aangetaste planten afsterven.

Let op: kroongal mag niet worden verward met plantengallen, die een natuurlijke reactie zijn op de prik van een parasiet en doorgaans geen gevaar opleveren. Meer informatie over dit onderwerp vind je in het speciale artikel: « Plantengallen: wat zijn het? ».

Gezwel door kroongal op een roos

Welke behandeling tegen wortelknobbelaaltjes?

Helaas bestaat er geen genezende behandeling tegen wortelknobbelziekte, noch een natuurlijke, noch een chemische. Planten blijven hun hele leven besmet met de bacterie Agrobacterium tumefaciens.

Als je de eerste tumoren op een jonge plant ontdekt, graaf de plant dan snel uit. Verwijder haar volledig (bijvoorbeeld door haar naar de milieustraat te brengen). Doe een door wortelknobbelziekte aangetaste plant nooit op de composthoop.

Volwassen bomen of heesters kunnen zonder verdere ingreep blijven staan. Hun gezondheidstoestand vormt minder risico dan bij jonge planten.

Ook al bestaat er geen behandeling, enkele preventieve maatregelen kunnen wel gemakkelijk worden genomen. Daarmee beperk je het risico dat deze ziekte zich ontwikkelt.

1. Controleer je planten vóór het verspenen of verplanten, om er zeker van te zijn dat ze geen symptomen (knobbels) vertonen, vooral bij de wortelhals of de wortels.
2. Desinfecteer je snoei- en zaaggereedschap altijd vóór en na gebruik.
3. Let er tijdens het tuinieren op dat je je planten niet per ongeluk verwondt, vooral niet bij de wortelhals, de stam of de wortels.
4. Gebruik een wondafdekmiddel om wonden bij gevoelige planten te beschermen.
5. Plant geen planten die gevoelig zijn voor wortelknobbelziekte in de buurt van al besmette planten.
6. Plant geen gevoelige planten op een plek die eerder besmet is geweest.
7. Als je in een regio woont waar regelmatig vorst voorkomt, kies dan voor zeer sterke plantvariëteiten, die minder snel beschadigd raken.