Kun je echt tomaten kweken zonder water?

Zonder water geven in plaats van zonder water

Om te beginnen is het essentieel om een nuance aan te brengen.Je kweekt geen tomaten zonder water, maar eerder tomaten zonder water te geven. Water is immers net zo onmisbaar voor groenten als voor mensen of dieren. Er is dus toch een minimale hoeveelheid water nodig voor tomatenplanten om zich te ontwikkelen, te bloeien en vruchten te dragen. Beweren dat het mogelijk is om tomaten zonder water te kweken, is eerder een hype dan de waarheid…

Het is verstandiger om te zeggen dat tomaten kunnen groeien zonder water dat door de mens wordt toegediend. In elk geval gedurende de hele groeiperiode. Tijdens het zaaien onder glas wordt er namelijk water gegeven, en vooral bij het planten in de moestuin in de volle grond. De rest van de tijd zouden deze tomaten genoegen kunnen nemen met regenwater, bijvoorbeeld tijdens een stevige zomerse onweersbui, of met een paar kleine hoeveelheden water bij een langdurige hittegolf of duidelijke droogte.

Wanneer je tomatenplanten water onthoudt, kun je je voorstellen dat ze een krachtiger en vooral dieper wortelstelsel ontwikkelen om water te vinden waar het zich bevindt. Ook beperken tomaten, net als andere moestuinplanten, bij watertekort de ontwikkeling van hun blad om het voortbestaan en de instandhouding van de soort voorop te stellen. Ze bloeien en dragen dus vruchten om zaad te produceren.

Tomaten water geven, een achterhaalde handeling?

Toch vereist het kweken van tomaten zonder water geven een perfect geschikte bodem. Zo houdt een klei- of mergelbodem gemakkelijker water vast en beperkt deze de verdamping meer dan een zand- of kalkbodem. Ook moet de bodem rijk zijn en bedekt worden. Bovendien houdt een bodem die vrijwel de hele dag in de volle zon ligt, moeilijker water vast dan een licht beschaduwde bodem.

Tomaten kweken met weinig water geven kan dus mogelijk zijn, maar dit verschilt sterk per regio en van de ene bodem tot de andere.

De basis: rijke grond voor mooie tomaten

Voor mooie tomaten die heel weinig water nodig hebben, is in de eerste plaats een goede, rijke en vruchtbare bodem nodig die goed belucht en losgemaakt is. In een bewerkte en losgemaakte bodem dringt het water namelijk in de grond in, in plaats van over het bodemoppervlak weg te stromen. Het volstaat om de bodem oppervlakkig te bewerken zonder te diep te gaan, zodat de microfauna niet wordt verstoord.

Vervolgens is het van groot belang om de bodem te verbeteren. Door een bodemverbeteraar toe te voegen, verbetert de structuur van de grond en wordt het water beter vastgehouden. Een voedselrijke bodem houdt regenwater of gietwater gemakkelijker vast. Om het water geven van tomaten te beperken of zelfs drastisch te verminderen, moet je daarom beslist goed verteerde compost of stalmest toevoegen. Deze werken als een spons en houden de kleine hoeveelheid water vast die door regen of gieten wordt aangevoerd. Bovendien ontwikkelt zich in een verrijkte bodem een actieve microfauna die organische stof omzet in humus.

Verse stalmest kan in het najaar worden toegevoegd, tegelijk met het omspitten met de spitvork, of met het eenvoudige bewerken van de bodem met de biovork. Tomaten zijn gulzige vruchtgroenten die deze goede gift stalmest waarderen. In het voorjaar voeg je compost toe als aanvulling.

Om de watertoevoer te beperken, moeten tomaten kunnen groeien in een rijke, humusrijke en goed beluchte bodem

In dezelfde gedachtegang kun je, om de bodem los te maken en te beluchten, groenbemesters zaaien. De wortels van groenbemesters verbeteren namelijk de bodemstructuur door de kluiten uiteen te laten vallen. Het wortelstelsel van de Grassenfamilie (Poaceae) (haver, rogge, gerst), maar ook de penwortels van veldboon, mosterd en bijenvoer, zijn zeer doeltreffend om een bodem losser te maken en zo de wortels van tomaten de mogelijkheid te geven zich zeer diep te ontwikkelen. Groenbemesters zoals mosterd kunnen al vanaf februari-maart worden gezaaid: in twee maanden tijd kunnen ze groeien en plaatsmaken voor de tomaten.

Mulch, een vanzelfsprekendheid

Het andere element om bij tomaten (bijna) zonder water te kunnen, is mulch. Deze mulch, die in een dikke laag wordt aangebracht, helpt om een bepaalde mate van vochtigheid rond de voet van de tomatenplanten te behouden. Zo kunnen we de watertoevoer sterk verminderen, of de gietbeurten spreiden en minder water geven. Om doeltreffend te zijn, moet deze mulch wel bestaan uit organisch en natuurlijk materiaal dat bij het verteren de bodem humusrijker maakt. In de moestuin kunnen we onder meer gedroogd grasmaaisel, stro of hooi, gevallen bladeren, gewasresten, fijn versnipperd snoeiafval van bomen en heesters en eventueel onkruid vóór de bloei gebruiken. Je kunt er jonge scheuten van brandnetel of smeerwortel aan toevoegen. Het belangrijkste is dat deze mulch goed in balans is tussen droog en vochtig materiaal, zodat er zowel voldoende koolstof als stikstof aanwezig is.

Om je tomaten zonder water te laten groeien, is het heel belangrijk om zo vroeg mogelijk in het seizoen een dikke laag van minstens 30 tot 40 cm aan te brengen. Zo bedekt Thierry Belsack, een tuinier uit de Puy-de-Dôme die ook een moestuin zonder beregening heeft, zijn moestuin al vanaf september en de hele winter lang met mulch. Zodra het voorjaar aanbreekt, schuift hij de mulch opzij en plant hij zijn tomaten.

Eigen zaden oogsten om tomaten af te harden

Hier ligt (misschien) de sleutel om minder water te geven aan je tomaten. Een oplossing die wat geduld vraagt.

Volgens Pascal Poot zorgt zelf tomaten zaaien ervoor dat de planten afharden en wennen aan de klimatologische omstandigheden van de regio en aan verschillende vormen van stress, zoals hittegolven of droogte. In het eerste jaar zaai je de zaden onder glas, in een veranda of achter een raam, of nog beter: in een kas op een warm zaaibed. Zodra de eerste bladeren zijn verschenen, plant je ze over in kweekpotjes (met de grootste voorzichtigheid om de wortels niet te beschadigen) en zet je ze overdag buiten om ze te laten acclimatiseren. Na het planten stel je de verkregen planten vervolgens bloot aan een beperkte watertoevoer. De opbrengst zal lager zijn, maar de tomaten zullen toch rijpen. Ze zullen zeker klein zijn, maar wel smakelijk, omdat ze niet vol water zitten. Zo laat mogelijk worden de zaden geoogst en vervolgens gedroogd om ze het jaar erop te zaaien. In de loop der jaren leggen deze zaden hun groeiomstandigheden vast in hun genetisch kapitaal. En naarmate de jaren verstrijken, zullen ze beter bestand zijn tegen droogte en zich aanpassen aan de klimatologische en teeltomstandigheden van je streek. Daarvoor zijn dus wat geduld en veel volharding nodig. En (misschien) zullen de tomaten die uit je eigen zaden voortkomen over enkele jaren helemaal zonder water kunnen…

Zelf tomaten zaaien zorgt ervoor dat ze in de loop der jaren wennen aan een gebrek aan water

Het spreekt voor zich dat je het beste oude tomatenrassen kunt selecteren. F1-tomaten zijn daarentegen niet reproduceerbaar.

Zorgvuldig planten

Toch volstaat het niet om je eigen zaden te oogsten en te zaaien. Je moet ook zorg besteden aan het planten. Tussen half en eind april worden tomatenkiemplanten in de volle grond geplant. Dit planten moet gebeuren voordat de eerste grote hitte aanbreekt.

Bij het planten van tomaten moet je flink water geven. Daarna zouden ze het (bijna) zelf moeten redden

• De planten worden zeer diep ingegraven, zodat ze over de hele lengte van de stengel wortels ontwikkelen
• Tomaten moeten licht schuin worden geplant, in de richting van de overheersende wind
• Laat een ruimte van minstens 40 tot 50 cm tussen elke tomatenplant om een gebrek aan luchtcirculatie en vooral de vorming van een korst te voorkomen als je door de moestuin moet lopen
• Het is essentieel om direct bij de voet van de tomaat zeer overvloedig water te geven om luchtbellen te verwijderen en ervoor te zorgen dat de grond zich rond de wortels vastzet
• Ondersteunen is niet verplicht, behalve als je weinig ruimte hebt. Blad verwijderen en snoeien zijn dat evenmin