Kweek kardoen, een groente met smakelijke stelen

Wat is kardoen precies voor een moestuinplant?

Zeer imposant, de kardoen (Cynara cardunculus) valt meteen op door zijn mooie, rechtopstaande en uitwaaierende groeiwijze, bestaande uit grote grijzige bladeren, die diep zijn ingesneden in spitse lobben en gedragen worden door brede, stevige bladstelen. Het zijn deze bladstelen, cardes genoemd, die in de keuken zeer worden gewaardeerd. Op voorwaarde dat je ze blancheert om de natuurlijke bitterheid weg te nemen. De bloei vindt plaats in het tweede jaar, tussen juni en juli. Deze bestaat uit grote bloemhoofdjes die zowel aan de bloemen van de distel als aan die van de artisjok doen denken.

De kardoen is vooral een vaste groenteplant die zich blijvend in de moestuin vestigt. Hij komt oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied en behoort tot de grote composietenfamilie. We onderscheiden twee variëteiten kardoen: stekelige kardoen, die logischerwijs moeilijker te schillen is maar een uitgesprokenere smaak heeft, en niet-stekelige kardoen, die holle ribben vormt, met een iets mildere smaak. Tegenwoordig zijn het vooral deze ongewapende variëteiten die op de markt te vinden zijn. Tot de belangrijkste variëteiten behoren:

• De ‘Épineux argenté de Plainpalais’ met zeer decoratief blad en een uitstekende smaak. Maar deze variëteit blijft moeilijk te schillen omdat ze stekelig is…
• De kardoen ‘Plein blanc inerme’ met een zeer volumineuze, doornloze groeiwijze en stevige ribben.
• De ‘Blanc amélioré’ met stevige, brede ribben die gemakkelijk blancheren.
• De ‘Vert de Vaux-en-Velin’ is niet-stekelig en past zich zeer goed aan streken met strenge winters aan.
• De ‘Rouge d’Alger’, een matig stekelige variëteit die het bijzonder goed doet in streken met warme zomers.
• De ‘Géant de Romagne’, een groeikrachtige variëteit met brede, dikke ribben.
  

  De bladeren en bloeiwijzen van de kardoen zijn zeer sierlijk.

Om kardoenribben te kunnen proeven, moet je er een mooie plek voor vrijmaken in de moestuin. De bladmassa kan 1,50 m hoog en tot 60 cm breed worden. Daarna laat je de plant zich op natuurlijke wijze en langdurig ontwikkelen. De kardoen wordt daarom gerekend tot de (bijna) eeuwigdurende groenten: de planten moeten elke 3 tot 4 jaar worden vernieuwd.

Wanneer en hoe zaai je kardoen?

De zaden van de kardoen kiemen bij een temperatuur van 12 tot 20 °C. Dat betekent dat het beter is om tot half mei te wachten met zaaien in de volle grond en op de vaste plek. Zaaien in kweekpotjes onder glas kan al vanaf april. Het nadeel hiervan is dat de plant sneller doorschiet en zaad vormt. Als je alle kansen aan je zijde wilt hebben, aarzel dan niet om beide zaaiwijzen toe te passen: onder glas, in kweekpotjes, en ter plaatse. Zo kun je in kweekpotjes gezaaide kiemplanten verspenen om de border aan te vullen als er planten ontbreken.

Ter plaatse zaaien

Kardoenen houden van een zonnige standplaats en voedselrijke, vochthoudende en goed gedraineerde bodems. Daarom raden we aan om in het najaar vóór het zaaien een flinke hoeveelheid compost of stalmest toe te voegen. Als je bodem slecht gedraineerd of te nat is, kunnen kardoenen op een heuvelbed worden gekweekt voor een betere drainage. Je kunt ook een kleine hoeveelheid zand toevoegen.

Het weken en koelen van de zaden is niet nodig.

Begin voor het zaaien met het graven van gaten van 20 tot 25 cm diep, met een onderlinge afstand van minstens 50 tot 60 cm. Leg onder in elk gat een flinke handvol compost of goed verteerde stalmest en voeg vervolgens ongeveer twintig centimeter goede tuingrond toe, die in het najaar is verrijkt. Zaai 3 tot 4 zaden per zaaikuiltje en bedek ze met 1 tot 2 cm grond. Druk de grond licht aan met je vingers en geef water met een fijne broes.

Ter plaatse zaaien van kardoen gebeurt half mei.

Het is noodzakelijk om de bodem vochtig tot nat te houden totdat de zaden opkomen.

Zodra de kiemplanten enkele blaadjes hebben, dun je ze uit zodat er per gat alleen de krachtigste plant overblijft.

Zaaien onder glas 

• Vul kweekpotjes met zaai- en stekgrond, eventueel gemengd met een beetje zand.
• Duw 3 zaden per potje 1 cm diep in de grond.
• Druk de grond aan met je vingers en geef zeer fijn beregend water.
• Houd de potgrond vochtig totdat de zaden opkomen.
• Laat je potjes afharden door ze alleen overdag buiten te zetten.

Zodra de kiemplanten enkele kleine blaadjes hebben, is het belangrijk om uit te dunnen zodat de mooiste plant overblijft.

Het verspenen gebeurt half mei, wanneer alle kans op nachtvorst is geweken. Je gaat op dezelfde manier te werk als bij het zaaien in de volle grond: je graaft gaten.

Omdat de kardoen relatief langzaam op gang komt, kun je gerust tussenteelten van radijs, sla, spinazie, wortels en vroege wortelen telen…

Hoe verzorg je kardoenen?

Kardoenen vragen niet enorm veel verzorging, maar hebben wel minimaal onderhoud nodig om hun bladstelen te ontwikkelen.

Water geven en mulchen van kardoenen

Begin met regelmatig water geven. Kardoenen houden namelijk van vochthoudende bodems, maar niet van drassige, volledig met water verzadigde grond. Daarom is het aan te raden een gietrand rond de voet van de plant te maken, zodat het water optimaal wordt opgenomen. Tegelijkertijd raden we aan de bodem vooral in de zomer te mulchen met droog gemaaid gras of gevallen bladeren. Voordat het blad verschijnt, moet je de grond goed schoffelen en wieden om de bodem te beluchten en onkruid te verwijderen.

Tussen de gietbeurten door kan het verstandig zijn om elke 15 dagen wat brandnetelgier toe te dienen om de groei te ondersteunen, de nodige voedingsstoffen aan te voeren en de weerstand tegen ziekten en plagen te versterken. Virginie deelt haar recept voor brandnetelgier.

In het najaar en de winter wordt een andere, dikkere mulchlaag van gevallen bladeren of stro aangebracht, zodat de kardoenen bestand zijn tegen de kou. Kardoenen zijn namelijk tamelijk gevoelig voor kou en winterse vorst. Ze hebben een winterhardheid van ongeveer – 7 tot – 10 °C.

Kardoenen hebben maar weinig vijanden. Alleen bladluizen kunnen zich eraan wagen. Met een oplossing van water en groene zeep kun je ze verwijderen. In het voorjaar kunnen jonge scheuten ten prooi vallen aan de vraatzucht van naaktslakken en slakken.

Als je aan het einde van de zomer geen zaad wilt oogsten, kun je de bloemen beter afknippen om uitputting van de plant te voorkomen. Wacht anders tot ze bruin worden om de bloemen te oogsten en laat ze drogen. De zaden worden het volgende voorjaar gezaaid.

Het blancheren van de bladstelen

De belangrijkste verzorging bestaat uit blancheren, wat noodzakelijk is om de bladstelen eetbaar te maken. Zonder blancheren zijn de stelen van kardoenen bitter en hard. Ter herinnering: bij blancheren worden de bladeren een bepaalde tijd in het donker gezet. Hiervoor gebruikt men golfkarton, krantenpapier, jute, stro…

Het blancheren begint vanaf september-oktober, wanneer de bladeren een hoogte van 1,5 m hebben bereikt. Om de oogst te spreiden, is het aan te raden deze handeling over 2 tot 3 weken uit te voeren, tot aan de vorst. Blancheren moet altijd op een regenloze dag gebeuren, omdat de bladeren anders kunnen gaan rotten.

Kardoenen blancheren

Hoe blancheer je de stelen van kardoenen?

• Verwijder de droge of beschadigde bladeren aan de basis.
• Verzamel de bladeren en bind ze met een touwtje samen, zonder het te strak aan te trekken.
• Wikkel golfkarton, krantenpapier… rond de samengebonden bladeren en houd het met een touwtje op zijn plaats.
• Breng aarde rond de voet van de kardoenen aan tot een hoogte van ongeveer 20 cm.

De kardoenen blijven zo drie weken staan.

Als je met Kerstmis kardoenen wilt eten of als de winter zeer vroeg begint, kun je de kardoenen inkuilen. Trek de kardoenen eenvoudigweg uit de grond en zet ze in zand in een kelder of een donkere ruimte met een temperatuur van ongeveer 10 °C. Het blancheren verloopt dan geleidelijker. Kardoenen kunnen vanaf oktober worden ingekuild.

De oogst van snijbiet

De oogst vindt plaats zodra de kardoenstelen mooi wit zijn, naar behoefte. Snijd de bos kardoenstelen eenvoudig met een groot mes aan de basis af, vlak boven de bodem. In de koelkast zijn ze enkele dagen houdbaar. Je kunt ze langer bewaren door de kardoenstelen in een donkere, koele ruimte te leggen.

Hoe bereid je kardoen?

Voordat je ze bereidt, moet je ze klaarmaken! En dat is vaak het lastigste deel. Begin met het verwijderen van de overgebleven bladeren en de wat stekelige delen. Je moet ook de draderige laag verwijderen die soms over de stelen zit. Snijd de steel bij de basis door en werk naar het puntige uiteinde toe.

Snijd de stelen vervolgens in stukken en spoel ze af met citroenwater om te voorkomen dat ze verkleuren. Om ze wat zachter te maken, moeten de kardoenstelen enkele minuten worden geblancheerd in kokend citroenwater.

Kardoenstelen moeten worden geblancheerd voordat ze worden bereid

Het meest traditionele recept is een gratin van kardoen met bechamelsaus. Je kunt ze ook in de pan bakken met aardappelen, verwerken in couscous of tajine, of er een soep van maken. Probeer ook eens een velouté van kardoen.