Waarom kiezen voor oude en lokale druivenrassen voor je tuin?

Oude tafeldruivenrassen: een waardevolle schat om te beschermen

De teelt van tafeldruiven gaat duizenden jaren terug. De eerste gedomesticeerde wijnstokken waren bestemd voor directe consumptie, lang voordat ze voor de wijnproductie werden gebruikt. In Europa droegen de Romeinen bij aan de verspreiding van deze variëteiten door het hele rijk, maar elke regio ontwikkelde eigen lokale variëteiten, aangepast aan de klimaatomstandigheden en de smaak van de inwoners.

Variëteiten als Chasselas en Muscat hebben een lange geschiedenis. Zo wordt de gouden Chasselas van Moissac, een zeer oude Franse variëteit, al sinds de 17e eeuw in het zuidwesten geteeld en werd deze in 1971 beschermd met een AOC om dit lokale erfgoed te behouden.

Moderne tafeldruivenvariëteiten, zoals Thompson Seedless, werden ontwikkeld om te voldoen aan de behoeften van grootschalige productie: ziekteresistentie, lange houdbaarheid, pitloosheid en gemakkelijk transport. Deze standaardisering heeft echter vaak geleid tot een verlies aan smaakdiversiteit.

Oude variëteiten hebben een grotere genetische diversiteit, waardoor ze beter bestand kunnen zijn tegen de specifieke omgevingsomstandigheden in hun herkomstgebieden. Lokale druivenvariëteiten zijn vaak beter aangepast aan de bodem, de regenvalcycli en de lokale temperaturen, waardoor er minder chemische behandelingen nodig zijn.

Ondanks hun rijkdom zijn oude tafeldruivenvariëteiten steeds zeldzamer. De industrialisering van de landbouw en de globalisering hebben meer gestandaardiseerde en winstgevende variëteiten bevoordeeld. Veel oude variëteiten gaan achteruit, omdat ze niet voldoen aan de criteria voor grootschalige productie (kwetsbaarheid, lagere opbrengst).

De groeiende belangstelling voor lokale, biologische en smaakvolle voedingsmiddelen helpt deze variëteiten echter weer in ere te herstellen. Lokale initiatieven zetten zich in om oude druivenrassen te behouden en te promoten op lokale markten, en zo de biodiversiteit en het respect voor culturele tradities te bevorderen.

Tafeldruif Chasselas, een oude variëteit die goed bekend is bij de Fransen

Waarom zijn lokale tafeldruivenrassen in de vergetelheid geraakt?

De achteruitgang van lokale druivenrassen voor consumptie is voornamelijk te wijten aan de standaardisering van de wereldmarkt.

Door deze standaardisering raakten lokale en oude rassen geleidelijk aan de kant geschoven; ze zijn vaak minder productief en kwetsbaarder. Consumenten raakten zo gewend aan gestandaardiseerde druiven, vaak zonder pitten en met een uniform uiterlijk, waardoor massaconsumptie ten koste ging van smaakdiversiteit.

Lokale druivenrassen voor consumptie zijn doorgaans minder lang houdbaar. Druiven van oude rassen hebben namelijk soms een dunnere schil en sappiger vruchtvlees, waardoor ze moeilijker te vervoeren en op te slaan zijn zonder dat ze bederven. Deze rassen zijn daarom beter geschikt voor lokale en onmiddellijke consumptie, in tegenstelling tot moderne rassen die zijn veredeld om lange toeleveringsketens te doorstaan.

Deze gevoeligheid voor transportomstandigheden maakte ze minder aantrekkelijk voor grote supermarktketens, die de voorkeur geven aan rassen die lange afstanden kunnen afleggen en er aantrekkelijk uit blijven zien.

De voordelen van oude tafeldruivenrassen

Smaakdiversiteit

Terwijl moderne druiven vaak op hun zoetheid worden geselecteerd, onderscheiden oude variëteiten zich door complexere en gevarieerdere aroma’s, van bloemige tonen tot muskusachtige of kruidige smaken.

Druivenliefhebbers kunnen zo vergeten smaken herontdekken, die eigen zijn aan elke streek en elk terroir. Deze oude druiven zijn niet alleen zoet: ze bieden uiteenlopende texturen, van stevig en knapperig tot zacht en sappig, en hebben daardoor een smaakdiepte die moderne variëteiten vaak niet kunnen evenaren.

Aangepast aan het terroir

Een van de belangrijkste troeven van oude variëteiten is hun natuurlijke aanpassing aan het lokale terroir. Deze druiven worden al eeuwenlang in specifieke regio’s geteeld en zijn perfect gewend geraakt aan de plaatselijke klimatologische en geografische omstandigheden. Zo is de Chasselas de Moissac uitstekend aangepast aan het klimaat in het zuidwesten van Frankrijk, terwijl de Muscat d’Alexandrie goed gedijt in mediterrane omgevingen.

Dankzij deze aanpassing zijn oude variëteiten vaak beter bestand tegen de plaatselijke klimaatomstandigheden en ziekten, waardoor er minder pesticiden of chemische ingrepen nodig zijn. Door hun natuurlijke weerstand zijn ze uitstekende kandidaten voor een duurzamere en milieuvriendelijkere landbouw.

Biodiversiteit en genetisch behoud

De teelt van oude tafeldruiven draagt bij aan het behoud van de agrarische biodiversiteit. De overheersing van moderne variëteiten heeft geleid tot genetische erosie en een afname van de diversiteit aan gekweekte planten. Het behoud van oude variëteiten beschermt niet alleen unieke smaaktradities, maar waarborgt ook een genetische diversiteit die essentieel is voor de toekomstige veerkracht van de druiventeelt.

Deze diversiteit is namelijk cruciaal om de uitdagingen van klimaatverandering en de opkomst van nieuwe ziekten het hoofd te bieden. Oude variëteiten vormen een reservoir van unieke genetische eigenschappen, zoals natuurlijke weerstand tegen bepaalde ziekten of droogtetolerantie, die kunnen worden benut om in de toekomst robuustere variëteiten te ontwikkelen. Het behoud en de promotie van deze variëteiten zijn dus niet alleen een kwestie van smaak, maar ook van voedselzekerheid op lange termijn.

Eigen karakter en authenticiteit van lokale producten

Oude, lokale tafeldruiven zijn nauw verbonden met de geschiedenis en cultuur van een streek. Ze belichamen de identiteit van het terroir en geven lokale producten een authentiek karakter.

Deze verbondenheid met het terroir geeft oude druiven meerwaarde op de markt. Ze spelen in op de groeiende vraag van consumenten naar lokale, authentieke en duurzame producten. Steeds meer mensen zoeken voedsel met een verhaal, in tegenstelling tot gestandaardiseerd fruit zonder karakter. Dit eigen karakter is een commercieel voordeel voor telers die kiezen voor oude variëteiten, ook al is de opbrengst soms lager.

Tafeldruif Alphonse Lavallée

Enkele oude en lokale tafeldruivenrassen

Frankrijk heeft dankzij zijn rijke agrarische erfgoed verschillende oude tafeldruivenrassen behouden die nog steeds worden geteeld. Hier zijn twee bekende, iconische voorbeelden die Franse consumenten goed kennen:

• Chasselas doré: Chasselas doré is een van de oudste tafeldruivenrassen van Frankrijk en wordt al eeuwenlang geteeld in de streek rond Moissac in het zuidwesten. De druif is in heel Frankrijk bekend en geliefd. Ze valt op door de kleine, goudkleurige trossen en de zoete, sappige druiven, evenals de dunne schil. De druif staat bekend om haar verfijnde smaak en lichte karakter. Chasselas doré heeft de Appellation d’Origine Contrôlée (AOC), die de herkomst en kwaliteit garandeert. De druif is een symbool van het terroir van Moissac.
• Muscat de Hambourg: deze druif, die in 1860 in Duitsland werd verkregen, heeft zwartpaarse druiven met muskaatsmaak en is een ander zeer geliefd oud ras. De druif wordt vooral geteeld in mediterrane streken en heeft een zoete, zeer aromatische smaak.

Hier zijn nog enkele minder bekende rassen die je in de tuin kunt kweken:

• Alphonse Lavallée: dit oude druivenras heeft grote, zwarte druiven. Het wordt vooral gewaardeerd om het sappige, knapperige vruchtvlees en de zoete smaak. Dit ras wordt vaak verkocht in biologische winkels.
• Pied de Perdrix: een oude druivensoort uit Béarn, die zeer geschikt is als tafeldruif dankzij de zoete, goudkleurige en bij rijpheid roze druiven.
• Madeleine Royale: dit is een vroeg druivenras uit het zuidwesten van Frankrijk, dat doorgaans al in juli wordt geoogst. De druiven van Madeleine Royale zijn wit tot goudgeel, klein, maar zeer zoet en sappig. Het ras wordt vooral gewaardeerd om de vroege rijping, waardoor je al aan het begin van het seizoen van tafeldruiven kunt genieten.
• Dattier de Beyrouth: een oud ras met lange, goudkleurige druiven, dat opvalt door de stevige, knapperige textuur en de zoete smaak. Dattier de Beyrouth is goed aangepast aan warme klimaten en wordt vaak geteeld in mediterrane streken, waar de zomers warm zijn.

De tafeldruif Pied de Perdrix, met witroze druiven

Uitdagingen en perspectieven

Oude tafeldruivenrassen, die al eeuwenlang zijn aangepast aan de lokale omstandigheden, hebben voordelen bij klimaatverandering. In tegenstelling tot moderne rassen, die buiten optimale omstandigheden vaak kwetsbaar zijn, hebben oude druivenrassen natuurlijke weerstand ontwikkeld tegen ziekten en lokale klimaatschommelingen. Sommige rassen zijn bijvoorbeeld beter bestand tegen droogte of temperatuurschommelingen, wat ze interessant maakt voor duurzame landbouw.

Klimaatverandering kan echter ook nieuwe uitdagingen met zich meebrengen voor sommige van deze rassen, doordat de groeiomstandigheden veranderen. Dit vraagt mogelijk om aanpassingen in de landbouwpraktijken of extra inspanningen om ze te behouden. Onderzoek naar duurzame landbouw, met name naar de weerbaarheid van oude druivenrassen, kan oplossingen bieden om deze genetische schatten te beschermen.