Rozen enten: de oculatietechniek

Waarom een roos enten?

Net als bepaalde rassen van fruitbomen of groenteplanten kunnen ook tuinrozen of moderne hybriden (door de mens gecreëerd) door enten zijn ontstaan. Het is een vermeerderingstechniek die het resultaat is van het samenvoegen van twee plantendelen. Hiervoor is een eenjarige ent nodig, die de bovengrondse delen vormt, en een onderstam, die het wortelstelsel vormt.

Het enten van rozen heeft bepaalde voordelen.

• De plant combineert de eigenschappen van de onderstam en de ent. De onderstam is vaak groeikrachtig en zorgt voor tolerantie tegen bepaalde ziekten (met name cryptogamische ziekten), tegen een bepaald type bodem (bijvoorbeeld kalkrijk of zandig) of tegen een bepaald klimaat (bestand tegen droogte, vocht en vorst), enzovoort. De onderstam is vaak van botanische (wilde) oorsprong. Zijn rol bestaat erin de ent van voeding te voorzien door het water en de mineralen die nodig zijn voor de groei uit de bodem op te nemen. De ent zorgt op haar beurt voor de sierwaarde (blad, bloei, geur en vruchtvorming).
• Het is een betrouwbaardere vermeerderingsmethode dan zaaien, waarmee het genetische materiaal van een plant en dus een rozenras volledig identiek kan worden vermenigvuldigd. Enten heeft ook een hoger slagingspercentage en een betere stabiliteit dan stekken.
• Hiermee kunnen rozenrassen met een bijzondere groeiwijze worden verkregen, die in de natuur niet voorkomen, zoals stamrozen en treurrozen.

Meer informatie: Waarom worden rozen geënt?

Het enten heeft echter ook enkele nadelen. Geënte rozen leven over het algemeen minder lang. Het is bovendien een techniek die de natuurlijke genetische vernieuwing (evolutie) niet bevordert, waardoor rozen zich minder goed kunnen aanpassen, met name bij ziekten.

Door enten kunnen stamrozen worden verkregen

De verschillende onderstammen van rozen

Er bestaan verschillende soorten onderstammen voor rozen, elk met hun eigen voor- en nadelen.

• Rosa canina, of de hondsroos, is een van de meest gebruikte onderstammen en werd lange tijd als enige onderstam gebruikt voor het vermeerderen van rozen. Het is een inheemse plant die in ons land in het wild groeit. Rosa canina is groeikrachtig, zeer winterhard, verdraagt veel grondsoorten (behalve zure bodems) en is goed bestand tegen ziekten. Het is een gemakkelijk te kweken roos die wordt gebruikt voor het enten van grootbloemige variëteiten, theehybriden, Floribundarozen en klimrozen. De plant verdraagt echter weinig droogte, vraagt een zonnige standplaats en vormt veel wortelopslag (de plant breidt zich uit door wortelopslag te vormen).
• Rosa laxa is de onderstam die wordt gebruikt vanwege zijn tolerantie voor kalkrijke bodems, waarin de meeste rozen onder deze omstandigheden zouden lijden. Hij verdraagt ook kou en droogte goed. Rosa laxa wordt gebruikt voor het enten van struikrozen, klimrozen en sommige theehybriden. Een nadeel is dat de plant gevoeliger kan zijn voor bepaalde cryptogame ziekten, met name roest.
• Rosa multiflora zorgt voor een goede groeikracht en een mooi vertakte groeiwijze (bestaande uit talrijke vertakte takken, die voor een volle groei zorgen). De plant is goed winterhard, verdraagt zure bodems, droogte en vorst en is weinig gevoelig voor echte meeldauw (een schimmelziekte die het witte waas veroorzaakt). Deze onderstam wordt veel gebruikt voor rozen die in potten worden gekweekt, waaraan hij een gedrongen groeiwijze geeft. De levensduur is echter korter en de kleuren van de felgekleurde bloemen zijn minder intens.
• Rosa rugosa is de ideale onderstam voor tuinen met een vochtige bodem. Hij is bestand tegen kou, zeewind en zandgrond. Het is bovendien een soort die weinig gevoelig is voor ziekten. Daarentegen verdraagt hij geen droogte en heeft hij de neiging veel wortelopslag te vormen.

Om de juiste onderstam te kiezen, moet je dus rekening houden met:

• de gewenste teeltomstandigheden (beperkingen van bodem en klimaat, gebruik, type tuin);
• de compatibiliteit met de ent;
• de groeikracht, afhankelijk van de gewenste volwassen groeiwijze.

Rosa canina is de meest gebruikte onderstam

Wanneer kun je een roos enten?

Het enten van rozen gebeurt midden tot laat in de zomer, bij droog weer, dus tussen half juli en half september. Het gaat om een ent met een slapend oog (de bladknop zal zich pas in het volgende voorjaar ontwikkelen).

Een ent met een groeiend oog is mogelijk door dit aan het einde van het voorjaar te doen (tussen mei en juni).

De techniek van enten door oculatie

Enten is een techniek die lastig kan zijn en niet altijd eenvoudig uit te voeren is voor een beginnende tuinier.

Bij het enten wordt een bladknop van de te vermeerderen variëteit in de weefsels van de onderstam geplaatst. De bovengrondse delen van de onderstam worden vervolgens afgeknipt, zodat de ent zich kan ontwikkelen. Laten we concreet bekijken hoe je een roos kunt enten.

Voor het enten

Zorg eerst dat je de gewenste onderstam en ent in huis hebt.

De onderstam wordt enkele maanden vóór het enten geplant, uiterlijk aan het begin van het voorafgaande voorjaar, zodat deze kan aanslaan en een wortelstelsel kan ontwikkelen. Geef de bodem water tijdens de dagen vóór het enten.

Zorg qua materiaal voor:

• een schone snoeischaar;
• een goed geslepen en vooraf gedesinfecteerd entmes (of anders een stanleymes);
• bindmateriaal (raffia, wollen draad, entband) of geschikt wondverband.

Stap voor stap enten

Oculeren, ook wel oogenten genoemd, is de eenvoudigste enttechniek om uit te voeren.

1- Kies een volwassen tak op de ent (die het voorgaande jaar is gegroeid en al heeft gebloeid) met een diameter van ongeveer 1 cm. Kies een gezonde tak zonder ziekten. Knip met een vooraf gedesinfecteerde snoeischaar een stuk van de tak over 2/3 van de lengte af, ter hoogte van het onderste deel. Verwijder de doornen en de bladeren, maar laat de bladstelen zitten (het deel dat de bladschijf met de stengel verbindt). Leg het materiaal uit de zon, eventueel in een vochtige doek.

2- Kies een goed gevormd oog (een beginnende bladknop). Maak met het entmes twee sneden in de tak: dit noemen we het uitsnijden van de oculatie. De eerste snede maak je ongeveer 1 tot 2 cm boven een oog, de tweede eronder. Trek vervolgens voorzichtig aan de schors zonder in het hout te snijden. Verwijder eventuele stukjes hout.

3- Kies een rechte, gezonde tak op de onderstam. Maak het deel waarop de oculatie van de ent komt schoon door de doornen, bladeren en haarwortels te verwijderen over ongeveer 10 cm boven de wortelhals (de overgang tussen de wortels en de stengel). Dit is een enting op de voet. Om een stamroos te verkrijgen, ent je in de top (hoger op de tak). Maak een T-vormige snede in de schors van de onderstam : een horizontale snede van ongeveer 2 cm en vervolgens een verticale snede van ongeveer 3 cm.

4- Til de schors ter hoogte van deze T-vormige snede voorzichtig op met de spatel van het entmes, en schuif de oculatie erin tot deze helemaal onder in de snede zit. Druk er voorzichtig met je vingers op om de lucht te verwijderen en het contact tussen het hout en het schorslipje te optimaliseren. Zet het geheel vast met bindmateriaal, zonder het oog te bedekken (afbinding).

De verzorging van een geënte roos

Het duurt enkele weken voordat de ent operationeel is. Als het oog groen is en de bladsteel na het geel worden loslaat, is de vergroeiing geslaagd. Als de bladsteel daarentegen zwart wordt zonder af te vallen, is de ent mislukt.

Een geënte roos heeft daarna wat verzorging nodig om goed aan te slaan.

Verwijder aan het einde van de winter, zodra je merkt dat er een nieuwe scheut is gevormd, het bindmateriaal. Snoei de bovengrondse delen van de onderstam terug door ze boven de entplaats (het verdikte deel) af te knippen, zodat de ent haar bovengrondse delen kan ontwikkelen.

Knijp aan het einde van het voorjaar de jonge scheuten uit om de vertakking van de roos te bevorderen en de groeiwijze voller te maken.

Reken vanaf het planten van een onderstam op ongeveer twee jaar voor een ent, voordat de ent definitief is aangeslagen.

Een geënte roos is tijdens de eerste maanden na het planten van nature kwetsbaarder. De gemaakte vergroeiing is namelijk een wond, die bepaalde ziekten de kans kan geven om binnen te dringen. Een recente ent maakt de plant bij wind ook kwetsbaarder ter hoogte van de entplaats. Daarom raden wij aan om je roos tijdens het genezingsproces op een beschutte plek te zetten.

Controleer in de maanden na het enten of de roos niet terugloopt: soms probeert de onderstam zich ten koste van de ent verder te ontwikkelen. Er ontstaan dan ‘waterloten’ die je zodra ze verschijnen moet verwijderen, om te voorkomen dat de wilde soort de overhand krijgt. Deze scheuten verschijnen altijd onder de entplaats van de roos.

Lees meer: Help, mijn roos gaat achteruit!