Hoe bevorder je de vrije doorgang van wilde dieren in je tuin?

Welke dieren komen er in mijn tuin?

Of je nu op het platteland woont, in een randgemeente of zelfs in de stad, je tuin herbergt ongetwijfeld een rijke dierenwereld, die goed zichtbaar is of zich juist wat meer verschuilt. Vooral als je allerlei ecologische maatregelen hebt genomen om de biodiversiteit te bevorderen.

Een tuin vol biodiversiteit

Zo heb je een wilde hoek gecreëerd waar enkele planten spontaan groeien en waar je ook onkruid laat staan. Je hebt schuilplaatsen voor insecten en nestkastjes voor vogels of vleermuizen geplaatst, een kleine natuurlijke vijver aangelegd en alle chemische of biologische pesticiden afgeschaft… Kortom, je denkt alles te doen wat je kunt voor een evenwichtige, rijke en gezonde tuin die vooral aantrekkelijk is voor dieren.

En de resultaten beginnen zichtbaar te worden: mezen, roodborstjes en andere tuinvogels laten zich vaker zien, lieveheersbeestjes en zweefvliegen helpen je van enkele plagen af en in je insectenhotel krioelt het van de insecten. Maar wist je dat ook andere, veel minder zichtbare kleine dieren heel nuttig kunnen zijn in de tuin?

Wat als je al deze kleine dieren helpt om zich vrij door je tuin te bewegen?

Een vaak onzichtbare wilde dierenwereld

Laten we beginnen met de kleine zoogdieren, zoals de egel en de spitsmuis, die ‘s nachts slakken, naaktslakken, spinnen, rupsen en pissebedden eten… Ze zijn bijzonder vraatzuchtig en vormen daardoor vrij effectieve biologische bestrijders in de tuin. Ook veldmuizen, woelmuizen en eekhoorns behoren tot deze kleine zoogdieren. Daarnaast zijn amfibieën ook welkom in je tuin, zoals de bruine kikker, de gewone pad, de watersalamander en de vuursalamander… of zelfs reptielen zoals de muurhagedis, de ringslang of de hazelworm, die allemaal een belangrijke rol spelen door zich met plagen te voeden.

Toch worden deze diersoorten, die heel gewoon en onschuldig kunnen lijken, zowel in de stad als op het platteland vaak zwaar getroffen door menselijke activiteiten, de uitbreiding van infrastructuur en het versnipperen van leefgebieden… Daarom kan je tuin een plek worden waar kleine dieren bescherming vinden.

Maar dan moeten al deze wilde dieren er wel bij kunnen en zich er vrij kunnen bewegen!

Het grote belang van verplaatsingen van wilde dieren

Wist je dat een egel elke nacht 3 tot 4 km kan afleggen? Dat betekent dat de ruimte in je tuin veel te beperkt is, ook al brengt hij er een tijdje door.

Net als egels moeten wilde dieren zich verplaatsen. Dat is zelfs van levensbelang! Die verplaatsingen dienen namelijk verschillende doelen.

Zich verplaatsen om in hun behoeften te voorzien

Zo is het zoeken naar voedsel een van de belangrijkste redenen om zich te verplaatsen. Dat gebeurt vaak via een netwerk van paadjes die de dieren naar geschikte plekken leiden, zoals je tuin. Het zoeken naar voedsel wordt uiteraard intensiever wanneer er jongen zijn om groot te brengen. Maar andere dieren moeten zich periodiek verplaatsen om zich voort te planten, te overwinteren of simpelweg hun territorium te verdedigen.

Zich verplaatsen om voedsel te zoeken

Dieren zijn sociale wezens en moeten ook contact hebben met andere leden van hun groep binnen dezelfde populatie. Deze verplaatsingen kunnen ook noodzakelijk zijn om nieuwe, geschikte leefgebieden te koloniseren, vooral voor jongvolwassen dieren. Tot slot kunnen dieren zich verplaatsen uit angst of door verstoring, waarna ze zich terugtrekken. Je tuin kan dan een schuilplaats worden.

Geschat wordt dat een klein zoogdier, amfibie of reptiel een leefgebied van ongeveer 1.000 tot 5.000 m² nodig heeft om voedsel te vinden.

Biodiversiteitscorridors in stedelijk gebied

Daarom wordt zelfs je gastvrije tuin al snel te klein om in alle behoeften te voorzien van de kleine dieren die er hun intrek hebben genomen. Daarom is het belangrijk om een echt netwerk met de omliggende tuinen te creëren en wilde dieren zo een gevarieerd aanbod aan plekken te bieden waar ze voedsel kunnen zoeken, zich voortplanten of uitrusten.

Lokale overheden houden al enkele jaren rekening met de verplaatsingen van wilde dieren. Steeds vaker worden er biodiversiteitscorridors aangelegd in stedelijke en randstedelijke gebieden wanneer er een project wordt gerealiseerd dat gevolgen heeft voor het milieu. Zou je dezelfde aanbevelingen ook in je eigen tuin kunnen toepassen, zodat wilde dieren er vrij in en uit kunnen gaan en zich er vrij kunnen verplaatsen?

Onze tips om de dieren vrij in en rond je tuin te laten bewegen

Een blik op je tuin is genoeg om vast te stellen dat hij is omgeven door muurtjes, schuttingen, draadgaas, hekken en poorten. Die beschermen je tegen ongewenste indringers, scheiden je van je buren en markeren je perceelsgrens. Maar tegelijkertijd vormen al deze soorten afscheidingen ook onneembare barrières voor wilde dieren. En dan zijn er nog de wegen, die potentieel levensgevaarlijk zijn!

Om wilde dieren zich vrij te laten verplaatsen, is het dus essentieel om deze obstakels aan te pakken. Natuurlijk hoef je niet alle afscheidingen te verwijderen, maar je kunt wel eenvoudige aanpassingen doen, zodat wilde dieren vrij je tuin én die van je buren kunnen bezoeken. Als je ook je hele buurt enthousiast maakt, kun je al snel enkele hectares waardevol leefgebied bieden aan egels, padden, spitsmuizen en andere dieren. Het idee is om alle tuinen met elkaar te verbinden, met behoud van je privacy en veiligheid.

Openingen in afscheidingen maken

Als je tuin is omgeven door een hek van draadgaas of een houten schutting, is het vrij eenvoudig om onderaan een kleine doorgang te maken. Je hoeft alleen het gaas door te knippen of een plank uit de schutting te zagen, zodat er een opening van ongeveer 15 tot 20 cm ontstaat. Heb je een groot terrein, maak dan gerust meerdere openingen, met 10 tot 15 m ertussen. Buig de ijzeren uiteinden goed om en schuur het hout van de schutting glad om verwondingen te voorkomen.

Gebruik ook geen prikkeldraad: dat is erg gevaarlijk voor sommige dieren, zoals vleermuizen.

Afscheidingen zijn vaak onneembaar voor wilde dieren. Een eenvoudige opening onderaan laat de egel door

Als je tuin door een muur wordt omgeven, is het moeilijker om daar een doorgang in te maken. Misschien kun je de tuinpoort of het tuinhek eenvoudig 10 tot 15 cm hoger hangen. Is de poort van hout, dan kun je er misschien een kleine opening in maken? Je kunt ook een klimplant aan de voet van deze onneembare muur of schutting planten, zodat sommige dieren naar de andere kant kunnen klimmen.

Een vrije haag als perceelsgrens aanleggen

Een andere manier om je tuin af te bakenen en tegelijkertijd kleine dieren vrij te laten bewegen, is het planten van vrije, landelijke hagen, samengesteld uit inheemse soorten. De planten in deze hagen houden dieren niet tegen en bieden tegelijk voedsel, schuilplaatsen en nestgelegenheid. Het liefst combineer je deze hagen niet met afscheidingen, maar als dat niet anders kan, maak dan openingen onderaan.

Je kunt je haag ook langs een afscheiding planten en die weghalen zodra de heesters groot genoeg zijn om je aan het zicht van de buren te onttrekken. Houd natuurlijk wel rekening met de regels voor het planten van een scheidingshaag. Alexandra legt alles uit in dit artikel: Hagen, heesters en bomen: welke plantafstand?

Denk voor je haag aan bomen of heesters zoals haagbeuk, hazelaar, esdoorn, beuk, meidoorn, hondsroos, vlier, kornoelje, wilg… Ook kan het interessant zijn om er stekelige heesters in te zetten als natuurlijke verdediging (hulst, vuurdoorn, zuurbes…).

Een vrije, landelijke haag met inheemse soorten maakt het voor wilde dieren makkelijker om zich te verplaatsen

Lees alles over het planten van de ideale haag voor vrije doorgang van wilde dieren:

• Een natuurlijke haag om de biodiversiteit te versterken
• Hoe en waarom een landelijke haag aanleggen?
• 9 heesters voor een gemengde haag
• Snelgroeiende haag: 10 heesters die snel groeien
• Haag voor vogels: welke heesters kies je?
• 10 bloeiende heesters voor een bijenhaag

Hagen die uit slechts één soort bestaan, zijn daarentegen van weinig waarde voor wilde dieren.

Snoeien met oog voor wilde dieren

Heb je al een haag met heesters of mooie bomen langs de perceelsgrens, die je regelmatig snoeit om ze er netjes uit te laten zien, en doet je buur dat aan zijn kant ook? Spreek dan eens af om een of twee takken te laten zitten die jullie tuinen met elkaar verbinden. Deze verbinding tussen de bomen kan ervoor zorgen dat een eekhoorn vrij tussen de twee tuinen kan bewegen. Dat is niet alleen fijn voor deze kleine acrobaat, maar ook voor jou!

Licht- en geluidsoverlast beperken

Om wilde dieren zich makkelijker te laten verplaatsen, is het ook belangrijk om overlast te beperken, vooral ‘s nachts, omdat die het evenwicht van dieren verstoort. Kleine lampen die je gevel, borders of paden verlichten, zien er bij het vallen van de avond misschien mooi uit als je ervan kunt genieten, maar zijn ze echt nodig als je rustig in bed ligt te slapen? Deze lampen kunnen nachtelijke insecten in verwarring brengen en kleine zoogdieren afschrikken. We raden je aan verlichting met bewegingssensoren of timers te plaatsen om de impact ervan te verkleinen.

En dat windspel dat aangename, heldere klanken verspreidt: is dat ‘s nachts geen bron van overlast voor de kleine zoogdieren die je tuin bezoeken? Door te kiezen voor stilte of natuurlijkere geluiden, zoals ritselende bladeren of vogelgezang, creëer je een gastvrijere omgeving voor egels, vleermuizen en andere dieren die je tuin bezoeken.