Tot wel 50% korting op voorjaarsbollen – Daar profiteer ik van!
Emelten, die onbeminde verwanten

Emelten, die onbeminde verwanten

Natuurlijke oplossingen tegen de larven van deze insecten die het gazon en de moestuin aantasten

Inhoud

Gewijzigd op 20 januari 2026  door Pascale Bigay, experte jardin et potager 7 min.

Als ik het over langpootmuggen (Tipula spp.) heb, ken je deze tweevleugelige misschien niet. De naam ‘hooiluis’ zegt je waarschijnlijk meer. Je ziet meteen die grote mug voor je, hoog op zijn lange, dunne poten, waardoor hij nogal onhandig oogt. Een muggenneef die helemaal niet eng is, want hij steekt niet. Toch is hij niet helemaal onschadelijk. Om precies te zijn: zijn larven zijn niet volledig onschadelijk.

De larven van langpootmuggen tasten namelijk de kruidachtige planten in onze gazons aan, en soms ook bepaalde groenteplanten. Ze kunnen behoorlijk wat schade veroorzaken.

Ontdek wat deze langpootmug precies is, hoe zijn levenscyclus eruitziet en vooral hoe je hem effectief en op natuurlijke wijze kunt bestrijden.

Moeilijkheidsgraad

Wat is een langpootmug, die grote mug met lange poten, eigenlijk?

De langpootmug ((Tipula) is een tweevleugelig insect uit de familie van de langpootmuggen, waarvan er ongeveer 200 soorten in ons land voorkomen. We richten ons echter op de twee meest voorkomende soorten: de koollangpootmug of moeraslangpootmug (Tipula oleracea) en de weidelangpootmug (Tipula paludosa).

Een grote mug die niet steekt

Deze tweevleugeligen, in de volksmond ‘neven’ genoemd, zijn insecten met één paar membraanachtige vleugels en monddelen waarmee ze kunnen steken of zuigen. Ze zien er indrukwekkender uit dan ze in werkelijkheid gevaarlijk zijn. Ze kunnen namelijk helemaal niet steken en voeden zich met nectar. Langpootmuggen zijn gemakkelijk te herkennen aan hun zes lange, fragiel ogende poten, die hun bijna in de weg lijken te zitten. Deze tweevleugeligen hebben ook ‘halteres’, die de achtervleugels vervangen en hun vlucht helpen stabiliseren. Soms laten langpootmuggen uit onhandigheid of om aan een vijand te ontsnappen vrijwillig een poot of halter vallen. Dat kan hun leven redden, maar belemmert ze ook aanzienlijk bij het bewegen.

langpootmug herkennen

De langpootmug herken je aan zijn zes lange poten

Ze worden soms ‘hooiwagensvliegen’ genoemd vanwege hun gelijkenis met de hooiwagen. De mannetjes en vrouwtjes van de langpootmug verschillen een beetje van elkaar. Afhankelijk van de soort zijn de mannetjes meestal grijs, terwijl de vrouwtjes gedeeltelijk roodachtig zijn. Allebei hebben ze grote ogen onder aan hun kop. Tijdens hun korte leven zijn ze alleen bezig met paren. En dat moet behoorlijk snel gebeuren, vooral ’s avonds of bij zonsopgang.

Een insect dat van vocht houdt

Langpootmuggen geven de voorkeur aan koelere, soms zelfs vochtige plekken in de tuin en zijn vaak op gazons te vinden. Zo is de weidelangpootmug in september te zien, en bij zacht weer zelfs in oktober. De koollangpootmug komt vooral in april en mei voor, en nogmaals in het najaar, wanneer een tweede generatie verschijnt.

Volwassen langpootmuggen zijn niet hinderlijk of agressief, maar hun larven zijn wel om op je hoede voor te zijn. Uit de eitjes van volwassen langpootmuggen komen grote aardrupsen. Deze vuilgrijze larven zijn 4 cm lang en pootloos. Ze hebben een nauwelijks zichtbare zwarte kop en zes vlezige uitstulpingen, waaraan ze de naam ‘sterlarven’ danken. Ze rollen zich niet op. Dat is een van de belangrijkste verschillen tussen langpootmuglarven en de larven van uilvlinders die in de grond leven, in de volksmond ook wel aardrupsen genoemd. Ze verschillen ook van de larven van meikevers, die crèmewit zijn, en van de eveneens crèmewitte larven van de taxuskever.

De levenscyclus van langpootmuggen

De weidelangpootmug (Tipula paludosa) kent slechts één generatie per jaar, de koollangpootmug of groentelangpootmug (Tipula oleracea) meestal twee. Daarom verschilt hun levenscyclus enigszins wat betreft de vliegtijd:

  • Van juni tot september komen de volwassen muggen uit, vliegen ze rond en paren ze

    paring van langpootmuggen

    Langpootmuggen besteden hun korte leven aan paren

  • Het vrouwtje legt tussen de 300 en 400 zwarte eieren, in de bodem, terwijl ze op een blad zit of zelfs tijdens de vlucht; het belangrijkste is dat de lucht voldoende vochtig is
  • 15 dagen na het leggen van de eieren komen de larven uit. Ze voeden zich met humus en plantenresten
  • Zodra het koud wordt, vertragen ze hun groei en verstoppen ze zich onder het bodemoppervlak
  • In het voorjaar, zodra de bodem opwarmt, worden de larven van de langpootmug weer actief. Ze hebben dan bijzonder veel honger en zijn erg vraatzuchtig
  • De larven groeien en verpoppen zich in juni.

De volwassen muggen zijn in het najaar vaak goed te zien, tussen september en oktober, wanneer ze de kou voelen aankomen. Ze zoeken dan hun toevlucht op verlichte plekken en vliegen rond lampen.

De schade veroorzaakt door emeltenlarven

Eerder hebben we gezien dat . De larven kunnen dat daarentegen wel zijn bij een ernstige plaag. Tijdens hun vier larvale stadia kunnen ze namelijk flinke schade veroorzaken, vooral in het voorjaar.

Deze larven ontwikkelen zich onder de grond, vlak bij het oppervlak. Ze voeden zich dus met kruidachtige planten met een ondiep wortelstelsel, zoals de grassen in onze gazons, voedergrassen, klaver en groenbemesters. Ook knagen ze aan de wortelstokken en knollen van moestuinplanten, zoals bieten en aardappelen. Meestal eten ze overdag. ‘s Avonds, als de weersomstandigheden ideaal zijn, komen ze via gangen naar het oppervlak en beginnen ze aan de wortelhals te knagen, soms zelfs aan de bovengrondse bladdelen die het dichtst bij de grond zitten.

langpootmuglarve

Larve van een langpootmug ©Rasbak Wikimedia Commons)

Bij een plaag kunnen deze larven een gazon vernietigen. De planten vergelen en verdrogen, en sterven vervolgens af doordat de wortelhals wordt doorgesneden en aan de wortels wordt geknaagd. In de moestuin komt schade minder vaak voor, maar bij veel vocht kan die wel ernstig zijn. De larven zijn vooral schadelijk voor gewassen als tarwe, maïs en gerst…

Hoe kun je emelten op een natuurlijke manier bestrijden?

Als de aanwezigheid van larven in je gazon of moestuin is vastgesteld, moet je snel curatief ingrijpen. Biologische bestrijding gebeurt met nematoden, en in het bijzonder met de soort Steinernema carpocapsae, die niet alleen zeer effectief is tegen larven van bodemlevende uilvlinders, maar ook tegen coloradokevers, fruitmotten en de vlinder Duponchelia fovealis, evenals tegen veenmol en langpootmuglarven. Nematoden zijn microscopisch kleine wormen die het lichaam van larven binnendringen en ze parasiteren. De larven sterven binnen 24 tot 48 uur, waarna de nematoden hun prooi verlaten en een volgende zoeken. Dat gaat zo door totdat er geen enkele langpootmuglarve meer over is.

Nématodes contre les vers gris et doryphores Sc Biotop

Nématodes contre les vers gris et doryphores Sc Biotop

Nematoden tegen langpootmuglarven gebruik je aan het begin van het voorjaar, wanneer ze net zijn uitgekomen, of in september-oktober

Voorkomen is beter dan genezen!

Maar de beste manier om emelten te bestrijden is vooral voorkomen. Met allerlei kleine maatregelen kun je een omgeving creëren die ongunstig is voor emelten. In bijzonder natte jaren is de bestrijding natuurlijk moeilijker, maar nog steeds mogelijk.

Omdat een hoge luchtvochtigheid de embryonale ontwikkeling en het uitkomen van de eitjes bevordert, kun je het gazon minder of helemaal geen water geven tijdens de vlucht van de langpootmuggen en het leggen van de eitjes, ongeveer van juni tot september. In de moestuin geldt hetzelfde. Bovendien trekt goed doorlatende, bewerkte en beluchte grond minder emelten aan dan verzadigde grond.

De belangrijkste preventieve maatregel is ervoor te zorgen dat natuurlijke vijanden van emelten zich in de tuin kunnen vestigen. En dat zijn er veel! Tot de doeltreffendste vijanden van emelten, zowel in volwassen als in larvale vorm, behoren de spitsmuis, de egel, de mol, de vleermuis, tuinvogels, amfibieën… Je kunt op allerlei manieren nuttige dieren aantrekken. Zo kun je achter in de tuin een stapel takken of afgevallen blad laten liggen. Die biedt egels en spitsmuizen een schuilplaats. Een vijver is onmisbaar om amfibieën aan te trekken. Op de langere termijn is ook een vrije haag van heesters met bessen een aanrader, want vogels komen er schuilen, nestelen en voedsel zoeken. Je kunt bijvoorbeeld soorten planten zoals de kornoelje (Cornus), de gewone vlier (Sambucus nigra), de meidoorn (Crataegnus), de sleedoorn (Prunus spinosa), de dwergmispel, de krentenboom, de lauriersneeuwbal (Viburnum tinus), de vuurdoorn…

Loopkevers eten ook graag emelten. Om ze naar je tuin te lokken, hoef je vaak alleen maar een stukje gazon ongemaaid te laten, eventueel ingezaaid met enkele planten bijenvoer. Dit verwilderde stukje tuin biedt loopkevers een schuilplaats en voedsel. Ook een stapel hout of stenen komt ze goed van pas.

Opmerkingen

Dit formulier wordt beschermd door reCAPTCHA: u kunt het privacybeleid en de gebruiksvoorwaarden raadplegen.