Geel, rood, roze, groen of zwart, tomaten worden gewaardeerd door alle moestuiniers. Wil je geld besparen en je favoriete tomatenrassen behouden? Je eigen zaad oogsten en bewaren is de ideale oplossing. Volg ons in deze handleiding om te leren hoe je tomatenzaad selecteert, oogst, schoonmaakt en bewaart. Het is eenvoudig, ecologisch en zo bevredigend! Trek je handschoenen aan… of ga liever naar de keuken om je eigen zaad te winnen!
Waarom tomatenzaad oogsten?
Met het oogsten van je eigen tomatenzaad bespaar je in de eerste plaats geld. Als je elk seizoen zaad uit je beste tomaten haalt, hoef je niet langer elk jaar een zakje zaad te kopen.
Daarnaast verklein je ook je ecologische voetafdruk doordat je het vervoer van commercieel zaad vermijdt en een duurzame manier van tuinieren bevordert.
Verder helpt dit om je zeldzame of oude tomatenrassen te behouden. Die zijn vaak smakelijker en sterker, maar zijn steeds minder in de handel te vinden.
Na verloop van tijd passen de planten zich steeds beter aan de omstandigheden in je tuin aan. Daardoor worden ze van generatie op generatie weerbaarder en productiever.
Een tip van Ingrid: selecteer je planten en tomaten wel zorgvuldig als je er zaad van wilt winnen, zoals we hieronder zullen zien. Zo voorkom je het tegenovergestelde effect: het achteruitgaan van de rassen in de loop van de generaties.
Eerste stap: de selectie van tomatenplanten en vruchten
Tomatenplanten kiezen
Bekijk eerst je tomatenplanten in de tuin. De beste kandidaten zijn planten die sterk, gezond en vroeg zijn en veel tomaten produceren, kortom: de mooiste planten! Deze sterke, gezonde planten leveren zaad van hoge kwaliteit voor het volgende jaar.
Om ervoor te zorgen dat je zaad planten oplevert die trouw zijn aan die van dit jaar, kies je bij voorkeur niet-hybride en oude rassen. In tegenstelling tot hybriden, ook wel “F1” genoemd, behouden oude rassen hun eigenschappen van generatie op generatie.
Vruchten selecteren
Nadat je je planten hebt gekozen, zoek je de mooiste tomaten uit: tomaten die goed rijp en klaar om te oogsten zijn, maar net niet openbarsten. Je zult de verleiding waarschijnlijk moeten weerstaan om de tomaat op te eten! Vermijd kleine, beschadigde of zieke vruchten.
De eerste vruchten van het seizoen zijn vaak het beste als je de beste genetische eigenschappen wilt behouden. Je kunt ook wachten tot het midden van het oogstseizoen, maar vermijd het einde van het seizoen, omdat er dan vaak meer kans op ziekten is.
Tomatenzaad oogsten
Benodigdheden
- een mes
- een lepel
- een glazen of plastic pot
- een beetje water
- een schone doek
- een zeer fijne zeef (puntzeef of fijne zeef)
- een of meerdere kraftzakjes of enveloppen
De stappen
1- Nadat je de mooiste tomaat hebt geselecteerd, snijd je hem doormidden.
2- Schep het zaad en vruchtvlees eruit en doe alles in een pot.
3- Voeg een beetje water toe (1 deel water op 3 delen vruchtvlees en zaad) aan de pot.
4- Laat het 2 tot 5 dagen fermenteren bij kamertemperatuur. Roer af en toe. Er kan een wit laagje op het oppervlak ontstaan. Geen paniek, dat is normaal!
De fermentatie is een belangrijke stap, omdat hierdoor het geleiachtige laagje (de zaadrok) rond het zaad oplost. Dit laagje beschermt het zaad en voorkomt dat het ontkiemt. Zonder fermentatie kan het zaad langer in rust blijven en minder krachtig zijn.
De tip van Ingrid: om te voorkomen dat fruitvliegjes in de pot komen pikken, kun je de pot afdekken met een stukje stof.
5- Zodra de fermentatie klaar is, moet je het zaad spoelen. Voeg water toe, roer en giet het water voorzichtig weg om het vuil te verwijderen. Herhaal dit totdat het zaad schoon is. Verwijder tegelijk het drijvende zaad, want dat zal waarschijnlijk niet ontkiemen.
6- Laat het zaad uitlekken in een fijne zeef (of een koffiefilter).
7- Spreid het zaad uit op een schone doek. Vermijd keukenpapier, omdat het zaad eraan kan vastkleven.
8- Laat het zaad vervolgens drogen gedurende ongeveer een week op een droge, goed geventileerde plek uit de zon.
Zaad bewaren
Bewaar je zaad idealiter in kraftpapieren enveloppen of zakjes. Vermijd luchtdichte verpakkingen, omdat die vocht kunnen vasthouden. Noteer het ras en de oogstdatum.
Bewaar dit zaad op een donkere, droge plek, uit de buurt van warmte, bijvoorbeeld in een kast of een droge kelder. Goed bewaard tomatenzaad blijft 4 tot 6 jaar kiemkrachtig.
Opmerkingen