Androsace: kweken, planten en verzorgen

Beschrijving en plantkunde

De manschilden, die tot de sleutelbloemfamilie behoren, zijn naaste verwanten van de sleutelbloemen. Deze kleine alpiene planten, afkomstig uit het noordwesten van de Himalaya, vormen een vrij diverse groep. Het geslacht omvat ongeveer dertig vaste, tweejarige of eenjarige soorten die in de natuur groeien tot op meer dan 4.000 m hoogte, op kale rotsen of in stenige hellingen, puinhellingen, droge en rotsachtige graslanden en bestand zijn tegen extreme omstandigheden, zoals het alpiene mansschild (Androsace alpina), een endemische soort uit onze Alpen die beschermd is. Tot de meest gekweekte soorten in onze tuinen behoort de Androsace sarmentosa, die wordt gekenmerkt door zilverkleurige rozetten bedekt met witte haartjes, de A. septentrionalis en zijn cultivar ‘Star Dust‘, die geliefd is om zijn kleine witte bloemen die in het voorjaar overvloedig verschijnen, als een sterrenbeeld, en ook de A. sempervivoides, die op de huislook lijkt, met zijn dikke, vlezige blad dat in compacte rozetten gerangschikt is.

De manschilden groeien vrij langzaam en vormen, afhankelijk van de soort, kleine compacte, rechtopgaande of kruipende pollen die niet hoger worden dan 25 cm en 20 tot 30 cm breed zijn. Ze breiden zich langzaam uit tot een laag kussen en wortelen in de kleinste spleten. Het blad vertoont een grote variatie in vorm en kleur. Bij de vaste planten is het wintergroen, het hele jaar door bladhoudend, zowel in de zomer als in de winter. De kleur varieert van blauwgroen tot zilverkleurig. Het kan de vorm aannemen van bijna succulente rozetten, die bij contact met de bodem wortelen, net als huislook die op kleine artisjokken lijkt, of juist van lancetvormige en getande grondstandige bladeren.

Het blad van manschilden kan, afhankelijk van de soort, zeer uiteenlopende vormen aannemen. Androsace vandellii en Androsace sarmentosa ‘Chumbyi’ (foto’s: Ghislain118).

De bloemen van de manschilden zijn meestal wit of roze, soms violet of donkerrood en zeldzamer geel, en verschijnen in het voorjaar boven het blad. Soms staan ze op een bloemstengel die tot 20 cm hoog kan worden. Ze zijn gerangschikt in boeketten of schermen aan de top van korte stelen, hebben gewoonlijk een stervorm en bestaan uit vijf bloembladen met vijf duidelijk zichtbare lobben die zich rond een geel tot rood hart ontvouwen. De fijnheid van de vaak licht geurende bloembladen vormt een contrast met de stevigheid van de grondstandige bladeren.

De witte en roze tinten van de bloemen verschillen per soort en bieden een palet van subtiele kleuren. Zo is Androsace septentrionalis ‘Star Dust’ getooid met kleine witte bloemen die boven de zilverkleurige rozet lijken te zweven, terwijl Androsace sarmentosa mauveroze bloemetjes draagt die een mooi contrast vormen met het zilverkleurige blad.

De bloei van de manschilden is niet alleen een lust voor het oog, maar trekt ook bestuivers aan, zoals bijen en vlinders.

Androsace hirtella

Na de bloei veranderen de bloemen in kleine, droge doosvruchten die bij rijpheid openspringen om de zaden vrij te laten, waardoor de verspreiding en voortplanting van de manschild mogelijk worden. De zaden zijn klein en licht en geschikt om zich te verspreiden in de moeilijke bergomgevingen waar manschilden gedijen.

Belangrijkste soorten en variëteiten

[product sku=”87552″ blog_description=”Een charmante variëteit met witte bloemen die prachtig staat in rotstuinen en op stapelmuurtjes.” template=”listing1″ /]

[product sku=”85327″ blog_description=”Deze soort vormt een zeer laag kussen en heeft prachtig blad met witte haartjes, dat in de winter groen blijft.” template=”listing1″ /]

[product sku=”85328″ blog_description=”Een soort die verwant is aan de Androsace sarmentosa, waarmee ze een mooie roze-paarse bloei deelt.” template=”listing1″ /]

Androsace planten

Waar plant je Androsace?

Als typische bergplant is Androsace bestand tegen strenge klimaatomstandigheden (tot – 25 °C) en arme bodems. Dankzij haar aanpassing aan alpiene omgevingen kan ze overleven onder extreme omstandigheden en koude wind en sneeuw doorstaan. Door deze winterhardheid is ze bijzonder geschikt voor rotstuinen, waar de omstandigheden kunnen variëren. Ze kan zelfs in vrij koude gebieden worden gekweekt. Androsace is vooral gevoelig voor te vochtige grond in de winter en zware grond die water kan vasthouden en wortelrot kan veroorzaken, maar ook voor hittegolven en te droge omstandigheden in de zomer. Als je in een regenachtige regio woont, heeft ze ‘s winters mogelijk beschutting nodig, beschermd tegen regen en stilstaand vocht.

Androsace heeft goed doorlatende grond nodig om overmatige vochtigheid te voorkomen, die haar fataal kan worden. Een mengsel van potgrond, zand en grind is ideaal om haar natuurlijke groeiplaats tussen de rotsen na te bootsen. Ze groeit het best in vochthoudende grond en houdt van kalkrijke, stenige bodems. Deze vaste plant groeit bij voorkeur in niet al te droge rotstuinen, want ze is niet het best aangepast aan droge omstandigheden. Gewone tuingrond tussen grote stenen is ideaal. Ze staat het liefst zonnig of licht beschaduwd, vooral in de warmste regio’s, om overmatige uitdroging in de zomer te voorkomen.

Androsace is bijzonder geschikt voor rotstuinen omdat ze op moeilijke plaatsen en in goed doorlatende grond kan groeien. Haar compacte groeiwijze en bladrozetten vormen dichte tapijten die de openingen tussen de stenen sierlijk opvullen. Ze komt ook goed tot haar recht in een verhoogde border, boven een muurtje of op een talud. Let wel op: ze breidt zich uit door zich met lange stolonen te wortelen en houdt niet erg van wortelconcurrentie.

Haar favoriete groeiplaats, met stenige en goed doorlatende bodems, leent zich uitstekend voor het aanleggen van miniatuurotstuinen die aan alpiene hellingen doen denken.

Androsace alpina (foto: John Game)

Wanneer planten?

Je kunt Androsace in het vroege voorjaar planten, van maart tot april, of in het najaar, van september tot november. Vermijd vorstperiodes.

Hoe plant je Androsace?

Zorg er bij het planten voor dat je een goed doorlatend grondmengsel klaarmaakt door grind of zand toe te voegen. Kalkrijke, stenige grond is ideaal, omdat die de natuurlijke omstandigheden van haar bergachtige groeiplaats nabootst. Je kunt haar tussen stenen planten om een gunstig microklimaat te creëren en extra bescherming tegen overmatige vochtigheid te bieden. Als je grond van nature zwaar of kleiachtig is, voeg dan meer zand en grind toe om de doorlatendheid te verbeteren.

• Graaf een plantgat dat drie keer breder is dan de wortelkluit
• Plant Androsace zonder de wortelhals te bedekken
• Houd 40 cm afstand tussen de planten om wortelconcurrentie van andere planten te voorkomen
• Vul het plantgat met de uitgegraven grond en druk die vervolgens licht aan
• Geef royaal water

Blijf daarna regelmatig water geven om ervoor te zorgen dat de plant aanslaat.

Onderhoud en verzorging

Echt weinig veeleisend groeit het mansschild vanzelf, zonder onderhoud, en heeft het eenmaal goed geworteld geen water meer nodig. In het begin van de teelt heeft het regelmatig water nodig, daarna is dat niet meer nodig, behalve tijdens droogteperiodes, maar vermijd overmatige vochtigheid. Verwijder van tijd tot tijd de verwelkte bloeiwijzen en beschadigde of verdroogde rozetten. Verwijder het onkruid rond de planten om de concurrentie van andere planten te beperken.

Scheur de pollen elke twee of drie jaar om ze weer groeikracht te geven.

Wat ziekten betreft, hoeft het mansschild alleen ziekten die verband houden met overmatige vochtigheid te vrezen. Het is daarom belangrijk om het in een goed doorlatend substraat te planten. Als je in een regenachtige streek woont, kun je het beste een grindbed of een bed van stenen rond de rozetten aanleggen om te voorkomen dat het water erin blijft staan en ze laat rotten. Behaarde variëteiten, zoals Androsace sarmentosa, zijn gevoeliger voor winterse vochtigheid dan andere.

Vermeerdering

Het scheuren van de pollen in het voorjaar, bij goed gevestigde planten, blijft de eenvoudigste en snelste methode om de Androsace te vermeerderen.

• Til de wortelkluit op met een klein handschopje of plantschepje.
• Scheid met een goed scherp mes enkele delen van de pollen. Zorg ervoor dat elke scheurdeling meerdere rozetten en een flink stuk aangehechte stolonen heeft.
• Plant deze delen meteen opnieuw in de tuin of in een pot, in een goed doorlatend substraat.
• Geef weinig water.

Planten combineren in de tuin

De rotsjasmijnen zijn onmisbaar in rotstuinen, waar ze het hele jaar door prachtige tapijten vormen in borders, op een muurtje of in rotstuinen. Je kunt ze gemakkelijk combineren met andere alpenplanten en vaste planten voor rotstuinen die niet te sterk groeien en een goed doorlatend substraat waarderen. De steenbreken zijn met hun dichte blad en kleine stervormige bloemen uitstekende partners voor de rotsjasmijn. Gentianen hebben net als de rotsjasmijn een voorkeur voor kalkrijke en goed doorlatende bodems en zijn bovendien goed winterhard. Dankzij zijn tolerantie voor moeilijke omstandigheden is edelweiss een perfecte partner, net als wildemanskruid, alpenleverbalsem, Dalmatische klokjes en zonneroosjes.

Denk in borders aan bodembedekkende vetkruiden, huislook, Erodium, Engels gras, tijm en plaats ze op voldoende afstand van elkaar om te voorkomen dat ze de rotsjasmijn verstikken.

Combineer de rotsjasmijn met andere kleine alpenplanten! Androsace helvetica (foto: Ghislain118), Draba aizoides (foto: Björn S.), Gentiana acaulis, Erinus alpinus ‘Dr Hälne’ en Sempervivum arachnoideum.