Hoe verzorg je een bonsai?

Wat is een bonsai?

Een bonsai is veel meer dan een eenvoudige kamer- of potplant voor buiten. Het is een ware Japanse kunstvorm, een manier om de natuur op kleine schaal uit te drukken. Bonsai’s worden gekweekt uit jonge planten van gewone bomen, die zorgvuldig worden gesnoeid en gevormd om een volwassen uitstraling en verbluffende schoonheid te krijgen. Deze kleine bomen hebben vaak een diepe culturele en spirituele betekenis en staan voor harmonie, evenwicht en de verbondenheid tussen mens en natuur.

De adviezen die je moet volgen zijn algemene adviezen, maar elke soort heeft haar eigen bijzonderheden en het is erg belangrijk om daarnaast de specifieke richtlijnen te raadplegen.

Bovendien geldt: ook al zijn bonsai’s in het tuincentrum erg mooi en aantrekkelijk, koop er niet zomaar een in een opwelling. Verdiep je goed in de soort waarop je je keuze hebt laten vallen en wees je bewust van de investering die ervoor nodig is.

Tot slot, als inleiding: inspecteer de plant voordat je hem koopt om te controleren of er geen plagen aanwezig zijn.

Bonsai’s voor binnen

Er bestaan bonsaivariëteiten die geschikt zijn om binnen en buiten te kweken. Bonsa’s voor binnen zijn een recente, niet-Japanse uitvinding, ontwikkeld om aan een marktvraag te voldoen. Vergeet niet dat bonsai’s in de eerste plaats bomen zijn! Slechts enkele soorten kunnen het hele jaar door in een verwarmde ruimte gedijen. De luchtvochtigheid zal waarschijnlijk onvoldoende zijn, dus bereid je voor op zorgvuldige verzorging.

De bonsai’s die het hele jaar door binnen kunnen worden gekweekt, zijn minder talrijk en behoren tot de subtropische soorten. Ze geven de voorkeur aan een warme en vochtige omgeving.

Het gaat om:

• De Ficus.
• De jadeplant, Crassula of Portulacaria.
• De Chinese iep, oftewel de soort Ulmus parviflora.
• De theeboom, oftewel de soort Ehretia microphylla, die ook Carmona retusa wordt genoemd.

De Ficus is de gemakkelijkst te kweken soort en ideaal voor beginners of voor wie geen moeilijke plant zoekt. De Crassula komt daarna en is ideaal voor wie er niet te veel tijd aan wil besteden. De iep en de Carmona zijn veel veeleisender en moeilijker binnenshuis tot een succes te maken.

Alle bonsai’s voor binnen kunnen als bonsai’s voor buiten worden gekweekt, maar omgekeerd is dat uiteraard niet mogelijk.

Bonsai’s voor buiten

Een grotere variatie aan boomsoorten kan als bonsai voor buiten worden gekweekt. Tot de zogenaamde bonsai’s voor buiten behoren soorten zoals de den, esdoorn en jeneverbes. Deze exemplaren hebben duidelijke seizoenen nodig, met een winterse rustperiode, op een vorstvrije en onverwarmde plek, gevolgd door een groeiseizoen dat buiten plaatsvindt, op een balkon, terras of in de tuin. Kies alleen een bonsai voor buiten als je deze omstandigheden kunt bieden.

Een prachtige bloeiende bonsai voor buiten. Bij bonsai’s voor buiten zijn er meer verschillende soorten en variëteiten (soorten met bloemen, gekleurd blad)

Welk onderhoud hebben alle bonsai gemeen?

De bonsai heeft specifiek onderhoud nodig, dat niet te vergelijken is met dat van je kamerplanten. Zo mag hij bijvoorbeeld niet in een diepe pot met potgrond voor groene kamerplanten worden gezet en moet het substraat een maximale zuurstoftoevoer naar de wortels mogelijk maken.

Hoe geef je bonsai water?

Het water geven van bonsai is heel specifiek en erg belangrijk. Omdat het substraat lijkt op kleine steentjes die zich niet aan de wortels hechten, heeft de plant regelmatig water nodig, zonder een enkele keer over te slaan. Hoe beter doorlatend een substraat is, hoe meer water de plant nodig heeft.

Geef buiten of in een gootsteen overvloedig water, op een plek waar het water zonder problemen kan weglopen en je niet bang hoeft te zijn om overal water te morsen. Een broes op een tuinslang of douche is ideaal. Je hoeft niet bang te zijn om het blad nat te maken, integendeel.

Geef na enkele minuten nogmaals overvloedig water.

Wanneer de plant is “uitgelekt”, kun je hem weer op zijn plaats zetten.

Geef bonsai overvloedig water met een broes op een tuinslang of douche

Hoe verpot je een bonsai?

Bonsai moeten om de twee tot drie jaar worden verpot (soms al na één jaar bij de meest groeikrachtige soorten) om de wortels gezond te houden en een optimale groei mogelijk te maken. Verpot de plant aan het begin van het voorjaar voordat de groei opnieuw begint. Je moet verpotten wanneer je ziet dat de wortels in een kring rond de plant groeien. Is dat niet het geval, wacht dan nog een jaar.

Gebruik een goed doorlatend en speciaal bonsaisubstraat om te voorkomen dat de wortels gaan rotten. Er zijn twee mogelijkheden:

• Er is potgrond voor bonsai op basis van turf, pijnboomschors, lavagrind en teelaarde verkrijgbaar. Die is vaak de keuze van beginners of van weinig veeleisende soorten.
• Bonsa liefhebbers maken hun mengsel zelf op basis van vulkanisch gesteente, klei en organisch materiaal zoals pijnboomschors, zonder aarde of potgrond. Dit tweede type substraat zorgt voor een optimale zuurstoftoevoer naar de wortels en voorkomt elk risico op wortelrot.

Tijdens het verpotten snoei je de wortels van de miniatuurboom om de groei te beperken en ruimte in de pot vrij te maken. Nadat je de wortelkluit hebt ontrafeld, verwijder je ongeveer 1/3 van het substraat en de wortels door de grootste wortels in te korten, zodat de groei van haarwortels wordt bevorderd; die kunnen water en voedingsstoffen beter opnemen.

Bij het verpotten hoef je de pot dus niet per se te vervangen. Je ververst wel het substraat en maakt van de gelegenheid gebruik om de wortels te snoeien.

Hoe snoei je een bonsai?

Snoei is een onmisbare stap om een bonsai gezond te houden en voor een harmonieuze groei te zorgen. Snoei licht, maar wel vrij regelmatig, om de gewenste vorm te behouden en een compacte groei te stimuleren. Dode of zwakke takken moeten worden verwijderd om de ontwikkeling van nieuwe scheuten te bevorderen. Snoei de scheuten met een goed scherpe schaar terug van 4 of 5 bladeren naar 3 of 4 bladeren. Bonsai voor buiten groeien sneller dan bonsai voor binnen.

Om de bonsai in vorm te brengen, gebruik je binddraad. Daarbij bevestig en wikkel je voorzichtig een aluminium- of koperdraad rond de takken en de stam. Het belangrijkste doel van deze bedrading is de groei en richting van de takken te sturen, door sierlijke en esthetische vormen te creëren die doen denken aan de grootte en vorm van volwassen bomen in de natuur.

Snoeien en bedraden leer je geduldig; het is een echte kunstvorm.

Een Pinus-bonsai voor buiten in zijn minerale substraat, gesnoeid met een schaar

Hoe verzorg je een bonsai voor binnen?

Wat zijn de beste standplaats en lichtomstandigheden voor bonsai’s binnenshuis?

Bonsai’s voor binnen gedijen in een goed verlichte omgeving, maar niet voortdurend in de felle, brandende zon. Zet ze dicht bij een zeer goed verlicht raam. De bonsai heeft helder licht nodig en eventueel enkele uren zon, als het om ochtendzon of zon aan het einde van de middag gaat. Let goed op temperatuurwisselingen en tocht, want die kunnen de gezondheid van je kamerplanten beïnvloeden.

Hoe geef je een bonsai binnenshuis goed water?

Water geven is cruciaal voor bonsai’s voor binnen. Het is essentieel om een constant vochtigheidsniveau in het substraat te behouden, zonder de wortels in het water te laten verdrinken. Controleer regelmatig het vochtgehalte van het substraat en geef water zodra de bovenste laag begint uit te drogen. Het besproeien van de bladeren met kalkarm water helpt ook om de luchtvochtigheid op peil te houden. Bonsai’s waarderen dit. Je kunt ze ook op een met water gevulde schaal zetten.

Een Ficus-bonsai voor binnen, die het besproeien van zijn bladeren waardeert

Welke bemesting hebben bonsai’s voor binnen nodig?

Kamerplanten in potten, en vooral bonsai’s, hebben regelmatig voedingsstoffen nodig, omdat door vaak water geven voedingsstoffen uitspoelen. Gebruik een uitgebalanceerde meststof in vloeibare vorm, speciaal samengesteld voor bonsai’s. Voeg meststof toe tijdens de actieve groeiperiode, meestal in het voorjaar en de zomer, maar doe dit niet wanneer de plant in rust is. Giet de meststof tijdens de groeiperiode elke 15 dagen bij het gietwater.

Wat zijn veelvoorkomende problemen bij bonsai’s voor binnen?

Als je bonsai zijn bladeren verliest, komt dat meestal door een te donkere standplaats of verkeerd water geven, maar sommige soorten verliezen in het najaar van nature hun bladeren. Veelvoorkomende problemen bij bonsai’s voor binnen zijn aantastingen door plagen zoals bladluizen en schildluizen, evenals schimmelziekten. Controleer je plant regelmatig en grijp snel in om problemen meteen bij het verschijnen ervan te isoleren en te behandelen.

Hoe verzorg je een bonsai voor buiten?

De soorten die als bonsai voor buiten worden gekweekt, hebben een winterse rustperiode nodig. Deze brengen ze door in een vorstvrije en onverwarmde ruimte. Tijdens de groeiperiode staan ze buiten.

Wat zijn de beste standplaats en belichting voor bonsai voor buiten?

Bonsai voor buiten hebben direct zonlicht nodig om goed te groeien. Zet ze op een zonnige plek in je tuin of op je terras en zorg ervoor dat ze minstens zes uur zon per dag krijgen. Draai de pot regelmatig om een gelijkmatige groei te bevorderen.

Hoe geef je een bonsai buiten goed water?

Water geven is ook cruciaal voor bonsai voor buiten, omdat ze door blootstelling aan zon en wind sneller kunnen uitdrogen. Controleer regelmatig het vochtgehalte van het substraat en geef overvloedig water zodra de bovenste laag droog wordt. Gebruik een onderschotel onder de pot om overtollig water op te vangen en de luchtvochtigheid rond de plant constant te houden. Tijdens een warme en droge zomer kan een bonsai voor buiten zo tot 2 keer per dag water krijgen. In een tussenseizoen is dat vaak 1 keer per dag en in de winter geef je nauwelijks water, eens in de 2 of 3 weken.

Welke bemesting hebben bonsai voor buiten nodig?

Bonsai voor buiten verbruiken, om de redenen die in het vorige hoofdstuk zijn genoemd, snel de voedingsstoffen in de bodem. Gebruik een speciaal voor bonsai samengestelde meststof, rijk aan kalium, fosfor en stikstof, om een gezonde groei te ondersteunen. Geef de meststof gedurende het hele actieve groeiseizoen in evenwichtige hoeveelheden.

Wat zijn veelvoorkomende problemen bij bonsai voor buiten?

Ook zij hebben te maken met aantastingen door plagen en schimmelziekten. Toch komen bonsai voor buiten weliswaar vaker in aanraking met plagen, maar profiteren ze ook van nuttige biologische bestrijders, in tegenstelling tot kamerplanten. Veel problemen kunnen worden aangepakt met natuurlijke oplossingen, zoals zwarte zeep om bijvoorbeeld bladluizen en schildluizen te bestrijden, of etherische oliën.