De voordelen van mycorrhiza bij planten met blote wortel

Mycorrhiza: wat is dat?

Mycorrhiza’s zijn een symbiose tussen de wortels van een plant en een schimmel. Deze term komt uit het Grieks: myco: “schimmel” en rhiza: “wortel”. Via het mycelium (zeer fijne, witte draden) verbindt de schimmel zich met de wortels van de plant en geeft hij deze water en mineralen door die hij uit de bodem haalt, terwijl de plant hem suikers en andere organische verbindingen levert die het resultaat zijn van de fotosynthese. De schimmel vormt als het ware een uitbreiding van de wortels en vergroot zo het absorptieoppervlak vele malen. Het door de wortels verkende bodemoppervlak zou dankzij mycorrhiza’s met een factor 10.000 worden vermenigvuldigd. De schimmel zou de wortelharen vervangen die van nature op de wortels aanwezig zijn. De schimmel bevordert zo de groei van planten en maakt ze weerbaarder. Dankzij deze wederzijds voordelige relatie kunnen beide organismen beter toegang krijgen tot de hulpbronnen die ze nodig hebben. Het gaat om een veelvoorkomend verschijnsel, waarvan we ons niet altijd bewust zijn omdat het zich onder de bodem afspeelt en daardoor moeilijk waarneembaar is. Mycorrhiza’s worden in de tuin dan ook nog vrij weinig gebruikt, hoewel deze interactie veel voordelen heeft.

Lees voor meer informatie ons tuinadvies: ‘Mycorrhiza’s: wat zijn het? Waar dienen ze voor?’

Wortels met mycorrhiza

De verschillende soorten mycorrhiza's

In totaal worden zeven typen mycorrhizasymbiose onderscheiden, maar om het eenvoudig te houden zijn er twee hoofdtypen:

• De endomycorrhiza’s (interne mycorrhiza’s): hun schimmeldraden dringen de wortelcellen binnen om zich daar beter mee te verbinden. Dit zijn de meest voorkomende: ze komen in meer dan 80% van de gevallen voor. Het gaat voornamelijk om arbusculaire endomycorrhiza’s (omdat hun structuur vertakt is als een boom).
• De ectomycorrhiza’s (externe mycorrhiza’s): deze komen veel minder vaak voor en koloniseren slechts 5% van de vaatplanten. Deze mycorrhiza’s dringen niet door de celwanden heen, maar omhullen de wortels eenvoudigweg en vormen er als het ware een manchet omheen. Ze beschermen de wortels doeltreffend tegen ziekteverwekkers. Ze gaan onder andere een verbinding aan met de napjesdragersfamilie (eiken, beuken, tamme kastanjes…), berken en dennen. Dat geldt bijvoorbeeld voor bepaalde bekende en zichtbare paddenstoelen, zoals eekhoorntjesbrood.

In de handel zijn vooral stammen van de schimmel Glomus intraradices (syn. Rhizophagus irregularis) te vinden. Het gaat om een arbusculaire endomycorrhiza, die daardoor bijzonder veelzijdig is en een verbinding kan aangaan met een groot aantal planten.

Mycorrhiza’s worden in poedervorm aangeboden en moeten onder in het plantgat worden gestrooid. Bij het planten van planten met blote wortel kunt u het poeder tijdens het pralineren op de wortels aanbrengen. Deze schimmelsporen worden vaak gemengd met actieve kool of algenmeel verkocht en soms ook gecombineerd met stikstofbindende bacteriën (Azospirillium sp.).

Sommige schimmels koloniseren slechts één type plant. Vooral orchideeën en heideplanten (zuurminnende planten: azalea’s, rododendrons…), hebben specifieke mycorrhiza’s. Tot slot, hebben sommige planten geen mycorrhiza’s nodig: dat geldt vooral voor de Kruisbloemenfamilie (zoals kolen, muurbloemen, blauwkussens…), de amarantenfamilie (bieten, spinazie…) en de duizendknoopfamilie (rabarber, duizendknoop, persicaria’s…).

De ectomycorrhiza’s (links) omhullen de plantencellen en vormen als het ware een manchet rond de wortel, terwijl de endomycorrhiza’s (rechts) de celwand binnendringen

Waarom zijn ze belangrijk voor planten met blote wortel?

Zoals de naam al zegt, worden bomen en heesters met blote wortel verkocht zonder pot en zonder substraat. Ze worden in het najaar of aan het einde van de winter geplant, wanneer ze in vegetatieve rust zijn. Deze planten met blote wortel hebben bij het rooien in de boomkwekerij een trauma opgelopen en hun wortels kunnen tijdens het transport beschadigd zijn geraakt. Ze hebben veel baat bij mycorrhiza’s om hun groei opnieuw op gang te brengen en zich goed te ontwikkelen. De wortels zijn zichtbaar tijdens het planten, waardoor de mycorrhiza’s rechtstreeks op de wortels kunnen worden aangebracht, vooral op de meest actieve zones, zoals het onderste deel van de wortels. Dit verhoogt de werking ervan.

Mycorrhiza’s voorzien planten van minerale voedingsstoffen en water en kunnen deze planten helpen om onder de beste omstandigheden hun groei opnieuw op gang te brengen en bestand te zijn tegen verschillende stressfactoren die worden veroorzaakt door kou, droogte of plagen. Ze werken een beetje als meststoffen, maar met een langduriger effect. Planten met mycorrhiza’s vragen iets minder onderhoud en verzorging. De schimmel geeft de plant ook informatie in de vorm van chemische signalen, vooral bij droogte, zodat de plant reageert en zijn huidmondjes sluit. Mycorrhiza’s kunnen de plant ook beschermen tegen ziekteverwekkende bacteriën (bijvoorbeeld Pseudomonas) en de afweer van planten versterken.

De voordelen van mycorrhiza’s:

• Ze vergroten het worteloppervlak en verbeteren de opname van voedingsstoffen
• Ze zorgen ervoor dat planten sneller groeien (de groeisnelheid zou vertienvoudigen)
• Ze beschermen planten tegen droogte, omdat de schimmels erin slagen zelfs kleine hoeveelheden water op te nemen. Bovendien waarschuwen ze de plant bij droogte, zodat deze haar huidmondjes sluit
• Ze helpen de plant zich tegen ziekten te verdedigen, vooral tegen bacteriën, door de plant antibiotische stoffen te leveren
• Ze bevorderen een goede verankering in de bodem

Dit alles maakt planten veerkrachtiger. Mycorrhiza’s ontstaan meestal van nature in de bodem, maar door ze toe te voegen wordt het proces versneld en verbeterd. Mycorrhiza’s helpen je planten met blote wortel dus om zich sneller en gemakkelijker in je tuin te vestigen.

Meng de mycorrhiza’s vóór het planten van een boom of heester met blote wortel door de pralin, en dompel de wortels vervolgens in dit mengsel

Hoe bevorder je de vorming van mycorrhiza?

In principe worden mycorrhiza’s maar één keer in het leven van een plant toegediend, omdat de schimmel blijft voortbestaan zodra hij zich heeft gevestigd. Het beste moment is daarom tijdens het planten. Voor planten met blote wortel raden wij aan de mycorrhiza’s toe te dienen tijdens het pralineren. Bij het bereiden van de pralin raden wij aan het poeder met de schimmelstammen erdoor te mengen. Dompel vervolgens de wortels in dit mengsel en plant de plant. Kant-en-klare pralins bevatten soms al mycorrhiza’s. Het is ook mogelijk om mycorrhiza’s onder in het plantgat aan te brengen.

Sommige teeltmaatregelen bevorderen de vorming en ontwikkeling van mycorrhiza’s: 

• Breng organische stof aan, bijvoorbeeld compost of goed verteerde stalmest, die u elk jaar in het voorjaar bij de voet van uw planten aanbrengt… Een bodem die rijk is aan organische stof bevordert waarschijnlijker de vorming van mycorrhiza’s, terwijl aangetaste bodems met weinig humus ongunstig zijn voor mycorrhiza’s.
• Bedek de bodem met mulch : gebruik hiervoor afgevallen bladeren, stro, BRF (versnipperde ramiale houtsnippers)… Naast het beperken van de groei van onkruid zorgt dit ervoor dat de bodem langer vochthoudend blijft, beschermt het de bodem tegen erosie en helpt het om de bodem levend en geschikt voor de ontwikkeling van mycorrhiza’s te houden.

Omgekeerd kunt u sommige praktijken beter vermijden: 

• Vermijd het gebruik van minerale meststoffen, vooral meststoffen die rijk zijn aan fosfor. Een teveel aan chemische meststoffen kan de mycorrhizasymbiose verstoren. Vervang ze door organische stof en natuurlijke plantversterkende middelen (brandnetel- of smeerwortelgier enzovoort).
• Vermijd het gebruik van fungiciden, omdat deze de mycorrhizaschimmels zouden kunnen doden. Vermijd indien mogelijk ook het gebruik van Bordeauxse pap, zwavel…
• Vermijd diepe grondbewerking. Hierdoor zouden de netwerken van mycorrhiza’s kunnen worden vernietigd. Keer de bodem liever niet om, maar gebruik een woelvork en breng organische stof aan de oppervlakte aan. Werk deze eventueel met een lichte grondbewerking met handklauw door de bodem.

Om de ontwikkeling van mycorrhiza’s te bevorderen, kunt u gerust compost aanbrengen en de bodem met mulch bedekken