Kaneel, deze geurige en zoete specerij die we in veel zoete en hartige gerechten terugvinden, heeft een fascinerende geschiedenis die continenten en eeuwen omspant. Het gebruik ervan beperkt zich niet tot de keuken: kaneel speelde een cruciale rol in de wereldhandel en droeg bij aan belangrijke reizen en ontdekkingen. In dit artikel ontdek je de oorsprong van kaneel, de rol ervan in de geschiedenis van de handel en de ontdekkingsreizen die de specerij op gang bracht.
Ontdek kaneel ook via onze audiopodcast:
Oorsprong van kaneel: een schat uit Zuidoost-Azië
Kaneel is voornamelijk afkomstig van de binnenste schors van bomen van het geslacht Cinnamomum, die van oorsprong uit tropische gebieden komen. Er bestaan verschillende soorten kaneel, maar de twee bekendste zijn Ceylonkaneel (of “echte” kaneel) en Chinese kaneel (of cassia).
- Ceylonkaneel (Cinnamomum verum) komt oorspronkelijk uit Sri Lanka en Zuid-India. Deze kaneel is zachter en subtieler dan cassia en wordt beschouwd als de meest gewaardeerde vorm van de specerij.
- Chinese kaneel (Cinnamomum cassia) komt, zoals de naam al aangeeft, uit China, maar groeit ook in Vietnam, Indonesië en andere delen van Zuidoost-Azië. Deze variëteit heeft een krachtigere smaak, is robuuster en wordt vaak gebruikt in Aziatische gerechten en als alternatief voor Ceylonkaneel in veel commerciële producten.
Binnen het geslacht Cinnamomum vinden we ook de Cinnamomum camphora, beter bekend als kamferboom.
Goed om te weten: de papieresdoorn (Acer griseum) dankt zijn naam aan de manier waarop de schors met het ouder worden afschilfert, net als kaneel. Dat is heel mooi, maar je kunt de schors niet eten!
Wist je dat? De oogst van kaneel is een delicaat en handmatig proces dat meestal twee keer per jaar plaatsvindt tijdens het regenseizoen. Kwekers snijden jonge takken van de boom af en verwijderen de ruwe buitenste schors. Vervolgens schrapen ze het dunne laagje binnenste schors weg, dat daarna wordt gedroogd. Tijdens het drogen rolt deze schors vanzelf op tot de kenmerkende kaneelstokjes. Na het drogen wordt de schors in stukken gesneden en op kwaliteit gesorteerd. De hoeveelheid kaneel hangt af van de leeftijd van de boom en de groeiomstandigheden, maar over het algemeen kan één boom elk jaar ongeveer 50 tot 100 kg schors leveren.
Kaneel in de oudheid: een kostbare en mystieke specerij
Het gebruik van kaneel gaat duizenden jaren terug. In het oude Egypte zijn sporen van het gebruik ervan gevonden, waar kaneel werd toegepast bij het balsemen en als parfum. De Egyptenaren geloofden dat deze specerij mystieke krachten had en verwerkten haar in heilige rituelen.
In de Grieks-Romeinse wereld werd kaneel beschouwd als een luxeproduct. De specerij was zo zeldzaam en kostbaar dat ze soms meer waard was dan haar gewicht in goud. Herodotus, de Griekse historicus, schreef dat kaneel uit mysterieuze en verre streken kwam, waardoor het mysterie en de waarde van deze specerij nog groter werden.
Arabische handelaren, die de kaneelhandel beheersten, hielden dit mysterie bewust in stand om hun bronnen te beschermen. Ze verzonnen fantastische verhalen en beweerden dat kaneel afkomstig was uit nesten van grote vogels, hoog op ontoegankelijke kliffen.
Het tijdperk van de ontdekkingen: op zoek naar kaneel en specerijen
In de middeleeuwen nam de vraag naar kaneel en andere specerijen, zoals peper en kruidnagel, in Europa sterk toe. Specerijen werden niet alleen gebruikt om de smaak van voedsel te versterken, maar ook om vlees te conserveren. Daarnaast stonden ze symbool voor rijkdom en macht.
In deze periode begonnen Europese ontdekkingsreizigers aan grote reizen om nieuwe handelsroutes naar de bronnen van de specerijen te vinden. Europese mogendheden, vooral Portugal, Spanje en Nederland, luidden het tijdperk van de grote ontdekkingen in.
- De Portugezen waren de eersten die rechtstreekse betrekkingen aanknoopten met kaneelproducenten op Ceylon, het huidige Sri Lanka. In 1505 koloniseerden ze het eiland en begonnen ze deze lucratieve handel te exploiteren.
- De Nederlanders volgden hen op de voet. In de 17e eeuw nam de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) de controle over Sri Lanka over nadat ze de Portugezen had verdreven. De VOC legde een strikt monopolie op de kaneelhandel en hield de productie en export nauwlettend onder controle om de winst te maximaliseren.
- De Britten verdrongen de Nederlanders uiteindelijk aan het einde van de 18e eeuw uit Sri Lanka, maar tegen die tijd had kaneel al een deel van zijn status als zeldzaam product verloren, omdat andere specerijen populairder en beter verkrijgbaar waren geworden.
Handelsroutes en het belang van kaneel
De kaneelhandel was een van de eerste drijfveren achter de aanleg van maritieme handelsroutes tussen Azië en Europa. Deze routes waren van groot belang voor de economische groei van de grote zeemogendheden.
- De landroutes, die deel uitmaakten van de oude Zijderoute, waren lange tijd de belangrijkste manier om kaneel naar Europa te vervoeren. Maar toen de snellere en efficiëntere zeeroutes aan belang wonnen, groeide de handel in kaneel en andere specerijen ongekend sterk.
- De Portugese zeeroutes volgden bijvoorbeeld de westkust van Afrika, voeren om Kaap de Goede Hoop heen en gingen vervolgens via de Indische Oceaan naar Ceylon. Andere Europese landen gebruikten deze routes ook naarmate de concurrentie om de controle over de specerijen toenam.
De specerijenhandel, en vooral de handel in kaneel, maakte de koloniale rijken aanzienlijk rijker, maar had ook ingrijpende gevolgen voor de lokale bevolking, die tijdens dit proces vaak werd uitgebuit of verdreven.
De ontwikkeling van de kaneelhandel tot vandaag
Tegenwoordig is kaneel overal ter wereld volop verkrijgbaar, maar de twee belangrijkste variëteiten worden nog altijd voornamelijk in Zuidoost-Azië gekweekt. Sri Lanka, het vroegere Ceylon, blijft de belangrijkste producent van Ceylonkaneel, terwijl cassia op grote schaal wordt geproduceerd in Indonesië en China.
Door de ontwikkeling van landbouwmethoden en transportmiddelen is kaneel niet langer de zeldzame en kostbare specerij die het ooit was, maar in veel culturen heeft de specerij nog altijd een bijzondere status. Kaneel is nog steeds zeer geliefd in keukens over de hele wereld en wordt niet alleen gebruikt vanwege de smaak, maar ook vanwege de geneeskrachtige eigenschappen. Kaneel staat namelijk bekend om zijn antioxiderende, ontstekingsremmende en antibacteriële eigenschappen.
Opmerkingen