Permacultuur moestuin: alles over combinatieteelt

Wat zijn de voordelen van combinatieteelt in permacultuur?

In tegenstelling tot traditionele monoculturen geeft men in de permacultuur de voorkeur aan gunstige combinaties van gewassen die elkaar aanvullen. Dit houdt in dat verschillende soorten groenten naast elkaar en zelfs tussen elkaar in worden geplant. Deze methode heeft verschillende voordelen:

Verhoging van de productiviteit

Door verschillende planten te combineren, kunnen we het gebruik van de beschikbare ruimte en hulpbronnen optimaliseren (licht, water, voedingsstoffen). Zo kunnen snelgroeiende planten tussen de rijen van langzamer groeiende planten worden gekweekt. Naarmate er ruimte vrijkomt, zijn daardoor meerdere oogsten op hetzelfde perceel in één seizoen mogelijk.

De natuur nabootsen

Door ons te laten inspireren door natuurlijke ecosystemen, laten we de bodem niet onbedekt. Bovendien zijn sommige planten gunstig voor elkaar, bijvoorbeeld doordat ze schadelijke insecten bij de ene plant verjagen of bestuivers aantrekken. Deze methode helpt het ecologische evenwicht in de tuin te behouden en plagen en daarmee ook het benodigde onderhoud te beperken.

Peulgewassen zijn ook nuttig doordat ze atmosferische stikstof recyclen dankzij een symbiose met bacteriën die in hun wortels voorkomen. De zo vastgelegde stikstof komt vervolgens vrij in de bodem, verrijkt deze en komt de naburige planten ten goede. Zo verbeteren we de vruchtbaarheid van de bodem zonder meststoffen te gebruiken.

Optimalisatie van de ruimte

Door verschillende hoogtes en teeltcycli te gebruiken, kunnen we de ruimte van elk perceel optimaal benutten. Zo kunnen klimplanten of hoge planten (stokbonen, tomaten, zonnebloemen, …) gunstige schaduw bieden aan lage planten die de bodem bedekken. Ook kunnen gewassen voor het warme seizoen worden voorafgegaan of opgevolgd door gewassen voor het koude seizoen, zodat de ruimte continu en efficiënt wordt benut.

De 'MILPA'-combinatie: maïs, stokbonen en pompoenen

De MILPA, ook wel de ‘drie zussen’ genoemd, is een eeuwenoude teeltmethode die in Latijns-Amerika wordt toegepast. Bij deze techniek worden maïs, klimmende bonen en pompoenen gecombineerd.

De maïsplanten bieden een structuur waaraan de bonen kunnen klimmen. Ze geven de pompoenen ook schaduw.

De stokbonen binden stikstof in de bodem en verrijken zo de grond voor de maïs en pompoenen.

De pompoenen (pompoen, reuzenpompoen, spaghettipompoen, butternutpompoen enzovoort) bedekken de bodem met hun grote bladeren, waardoor ongewenste kruiden minder kans krijgen en de bodem vochtig blijft.

maïs, stokbonen en pompoenen

Hoe ga je te werk?

1 – Kies een zonnige plek. Maak de grond los zonder hem om te keren. Je kunt de grond verrijken met compost of goed verteerde stalmest.

2- Zaai eerst de maïszaden met een tussenruimte van 30 cm. Geef regelmatig water tot de kieming.

3- Zaai, zodra de maïs ongeveer 15 cm hoog is, de zaden van de stokbonen rond elke maïsplant. De bonen klimmen langs de stengels van de maïs.

4- Zaai tegelijkertijd de pompoenzaden tussen de rijen maïs en bonen.

5- Geef regelmatig water om de bodem vochtig te houden, maar niet te veel.

De combinatie van wortels, radijzen en sla

Je hebt het waarschijnlijk al gemerkt: niet alle groenteplanten groeien even snel. Sommige groeien snel, zoals radijs, terwijl andere, zoals wortels, veel langzamer groeien. Als je radijs naast wortels zaait, oogst je de radijs als eerste. Daarna komt er ruimte vrij voor de wortels om verder te groeien. Dit geldt ook voor andere langzaam groeiende wortelgewassen, zoals pastinaak en biet.

Bovendien nemen ze niet allemaal evenveel ruimte in: radijs en wortels groeien onder de grond, waardoor er bovengronds ruimte overblijft om sla te zaaien of te planten! Of andere bladgroenten.

Door deze combinatie oogst je eerst de radijs, daarna de sla en vervolgens de wortels, waardoor je de beschikbare ruimte lange tijd optimaal benut. Bovendien kunnen radijsjes bepaalde plagen aantrekken, waardoor deze uit de buurt van de wortels en de sla blijven.

wortel, radijs en sla

Hoe ga je te werk?

1- Bereid de bodem voor door deze los te maken. Je kunt compost toevoegen om de bodem te verrijken.

2- Zaai de zaden van de radijs eerst, met 5 cm tussenruimte.

3- Zaai de zaden van de wortels tussen de rijen radijs.

4- Zaai ten slotte de slazaden rond de radijs en de wortels.

5- Geef regelmatig water om de bodem tijdens de kieming licht vochtig te houden.

6- Dun de zaailingen van de wortels uit als dat nodig is.

7- Oogst de radijs als eerste, na ongeveer 3 à 4 weken.

8- Oogst de sla geleidelijk aan, naargelang je die nodig hebt.

9- Oogst de wortels zodra ze de gewenste grootte hebben bereikt, meestal na 2 à 3 maanden.

Goed om te weten:

• Je kunt de wortels ook vervangen door kool, die langzamer groeit dan sla.
• Sla houdt ook van schaduw. Je kunt deze dus aan de voet van tomaten, paprika’s, aubergines of zonnebloemen planten.

Tomaat-basilicum-goudsbloem combineren

Ken je de combinatie van tomaat en basilicum in de moestuin? Basilicum staat erom bekend de smaak van tomaten te verbeteren wanneer ze samen worden gekweekt. Bovendien bieden tomaten gedeeltelijke schaduw aan basilicum. Om bladluizen en andere vraatzuchtige insecten nog beter op afstand te houden, kun je tussen de planten zaden van goudsbloem zaaien.

tomaat, basilicum en goudsbloemen

Hoe ga je te werk?

1- Kies een zonnige plek en maak de bodem klaar door deze los te maken. Je kunt de bodem verrijken door compost toe te voegen.

2- Plant de jonge tomatenplanten met een tussenruimte van 50 cm. Gebruik stokken om de planten te ondersteunen naarmate ze groeien.

3- Plant de basilicum tussen en rondom de tomatenplanten, met een tussenruimte van 20-30 cm

4- Plant de goudsbloemen langs de randen van de rijen tomaten en basilicum.

5- Geef regelmatig water en voorkom dat de bladeren van de tomaten nat worden om ziekten te voorkomen.

6- Knijp de basilicum terug om een bossigere groei en een continue bladproductie te bevorderen.

7- Verwijder de onderste bladeren van de tomaten om de luchtcirculatie te verbeteren en het risico op ziekten te verkleinen.

Tips:

• Oogst de basilicumblaadjes regelmatig om nieuwe groei te stimuleren.
• Oogst de goudsbloemen om een doorbloei te stimuleren.

Goed om te weten:

• Je kunt de tomaten vervangen door paprika’s of aubergines.
• De bloemen van de goudsbloem kunnen worden vervangen door Oost-Indische kers.
• Je kunt ook kleine groenten aan de voet van de tomaten planten om de ruimte te benutten: sla, radijs, wortels, bieten enzovoort.

Tips voor plantcombinaties in de moestuin

Elke tuin is uniek en de beste combinaties kunnen variëren afhankelijk van de bodem, het klimaat en de teeltomstandigheden. Observeer en aarzel niet om te experimenteren om je eigen combinaties samen te stellen. Enkele adviezen:

• Denk in de moestuin aan vruchtwisseling.
• Combineer planten van verschillende hoogtes om de ruimte optimaal te benutten: klimplanten, groenten dicht bij de grond en wortelgewassen.
• Combineer snelgroeiende planten met langzaam groeiende planten. De eerste kunnen worden geoogst voordat de tweede de hele beschikbare ruimte innemen.
• Kies planten met vergelijkbare behoeften aan water en licht om concurrentie te voorkomen.
• Sommige planten beschermen elkaar tegen plagen en ziekten, zoals de voorbeelden in de vorige hoofdstukken.
• Noteer in een notitieboekje welke combinaties je gebruikt, wat de plantdata zijn en welke resultaten je behaalt.
• Wees niet bang om te experimenteren met verschillende plantencombinaties. Sommige combinaties die niet vaak worden aanbevolen, kunnen in bepaalde tuinen toch goed werken.
• Aarzel niet om ervaringen uit te wisselen met andere tuiniers bij jou in de buurt, om nieuwe ideeën te ontdekken.

Meer lezen over dit onderwerp

We raden aan om enkele boeken over dit onderwerp te lezen:

• “Ik benut de ruimte in de moestuin optimaal” van Joseph Chauffrey – Terre Vivante
• “De pracht en ellende van een permacultuurtuinder” van Stuart Anderson – Terre Vivante
• “Prei houdt meer van aardbeien” van Hans Wagner – Paperback
• “Goede combinaties in de moestuin” van Noémie Vialard – Paperback