Iris ensata Japanese Pinwheel - Japanse iris

De Iris ensata 'Japanese Pinwheel' is een bijzonder elegante variëteit van de Japanse wateriris, met grote, dieppaarse bloemen die zijn afgezet met wit en verlicht worden door een prachtige goudgele vlek. Dit mooie ras heeft ook het vermogen om later in het seizoen opnieuw te bloeien, als de omstandigheden goed zijn. In tegenstelling tot onze tuinirissen, voelt deze rhizomateuze vaste plant zich uitstekend thuis in niet-kalkhoudende, vochtige grond in de zomer. Ze zijn prachtig wanneer ze massaal worden geplant in vochtige zones en langs de oevers van waterpartijen. De Iris ensata werd vroeger intensief geteeld in Japan, vooral rond Edo (de voorloper van Tokio), als snijbloem.

De Iris ensata (synoniem kaempferi), hanashōbu in het Japans, beter bekend als Japanse wateriris, is niet te vergelijken met onze klassieke tuinirissen, behalve dan dat ze tot dezelfde familie (Iridaceae) behoren. De oorspronkelijke Iris ensata is een plant met een vezelige wortelstok, afkomstig uit Azië, meer specifiek uit vochtige gebieden in Japan, de Himalaya en Siberië. Deze irissen, die bekend staan als lastig te telen, houden van zure, venige grond (kunnen niet tegen een teveel aan kalk), hebben veel water nodig tijdens hun groei- en bloeiperiode, maar prefereren in de winter een wat drogere grond: in de natuur vind je ze boven het waterniveau dat vaak daalt in de winter en weer stijgt in het voorjaar met de sneeuwsmelt.

De cultivar 'Japanese Pinwheel' is een cultivar van Currier McEwen uit 1988. Dit uitstekende ras is bekroond in daarvoor bestemde wedstrijden (Honorable Mention in 1990 – Payne Award in 1992). De plant vormt een borstelige, vrij opgaande pol, die in bloei ongeveer 1 m hoog wordt en 50 cm breed. Deze iris breidt zich langzaam uit via zijn wortelstokken en wordt elk jaar mooier. Het blad, dat in de winter afsterft, is middengroen en bestaat uit lange, smalle, lintvormige bladeren die omhullend (schedevormend) zijn aan de basis en een opvallende hoofdnerf hebben. De bloei, die min of meer doorloopt, vindt plaats tussen mei en augustus/september, afhankelijk van het klimaat. Uit de pollen blad komen bloemstengels. Elke stengel draagt 2 tot 3 grote bloemen met een diameter van 12 cm. Elke bloem bestaat uit 3 grote, afgeplatte en horizontale kelkbladen, met daarop 3 veel kleinere en fijnere kroonbladen. Zowel kelk- als kroonbladen zijn dieppaars met een zweem magenta en fijn omrand met wit.

Hoewel ze vaak langs de oevers van vijvers en waterpartijen worden geteeld, kunnen Iris ensata, net als veel moerasplanten, in de zomer wortelend in het water staan, maar hun wortelstokken verdragen het niet goed om in de winter onder water te staan, vooral niet als het vriest. In onze tuinen doen deze Japanse irissen het goed in een leemrijke tuingrond, goed luchtig gemaakt met potgrond, maar die in de zomer niet uitdroogt. Plant ze bijvoorbeeld in een zware grond in een lichte komvorming, onderaan een helling of op een oever waar de grond vochtig wordt door capillaire werking. Combineer Iris ensata 'Japanese Pinwheel' bijvoorbeeld met Anemone rivularis, Darmera peltata, Lobelia 'Queen Victoria', astilbes, wederik en ligularia's.