Iris ensata Illumination - Japanse iris

De Iris ensata 'Illumination' is een vrij zeldzame variëteit van de Japanse wateriris die haar naam eer aan doet. Deze statige plant draagt grote, bijzonder stralende bloemen: wijd openstaand en plat, in een helder blauwpaars, verlicht door een breed wit centrum en versierd met een kleine gele vlam in het midden. Plant deze rhizomateuze vaste plant in vochtige grond, bijvoorbeeld aan de oever van een vijver of in leemrijke tuingrond die 's zomers nooit uitdroogt. Ze gedijt in de volle zon of lichte schaduw, in zure tot neutrale grond. Prachtig in grote groepen langs de waterkant, zijn de bloemen van Iris ensata ook uitstekend geschikt als snijbloem.  

De Iris ensata (synoniem kaempferi), hanashōbu in het Japans, beter bekend als Japanse wateriris, is niet te vergelijken met onze klassieke tuiniris, behalve dan dat ze tot dezelfde familie (Iridaceae) behoren. De oorspronkelijke Iris ensata is een plant met een vezelige wortelstok, afkomstig uit Azië, meer specifiek uit vochtige gebieden in Japan, de Himalaya en Siberië. Deze irissoort, bekend als lastig te telen, houdt van zure, venige grond (verdraagt geen teveel aan kalk), heeft veel water nodig tijdens de groei- en bloeiperiode, maar prefereert in de winter wat drogere grond: in het wild groeien ze vaak boven het waterniveau dat 's winters daalt en in het voorjaar weer stijgt door smeltende sneeuw. 

De cultivar 'Illumination' vormt een borstelige, vrij opgaande pol en bereikt een hoogte van 1 meter in bloei (70 cm voor het loof) met een breedte van 50 tot 60 cm. De plant breidt zich langzaam uit via haar wortelstokken en wordt elk jaar mooier. Het blad is bladverliezend, middengroen en bestaat uit lange, smalle, lintvormige bladeren die omhullend (schedevormend) zijn aan de basis en een duidelijke hoofdnerf hebben. De bloei vindt plaats tussen juni en augustus, afhankelijk van het klimaat, en duurt ongeveer 3 weken. Uit de bladpol komen bloemstengels. Elke stengel draagt 2 tot 3 grote bloemen met een diameter van 12-15 cm. Ze bestaan uit 3 grote, ronde en afgeplatte kelkbladen, met daarop 3 eveneens brede en afgeplatte kroonbladen. Het hart van de bloem wordt ingenomen door 3 kleine, opstaande, bloembladachtige stijlen in een licht blauwpaars, doorschenen met wit. 

Hoewel ze vaak aan de oever van vijvers worden geteeld, kunnen Iris ensata, zoals veel moerasplanten, in de zomer wortelend in het water staan, maar hun wortelstokken verdragen geen volledige onderdompeling in de winter, zeker niet als het vriest. In onze tuinen doen deze Iris ensata het goed in leemrijke grond die goed is verlicht met potgrond, maar die 's zomers niet uitdroogt. Plant ze bijvoorbeeld in zware grond in een lichte komvorming, onderaan een helling of op een oever waar de grond vochtig blijft door capillaire werking. Combineer Iris ensata 'Illumination' met Anemone rivularis, daglelies (Hemerocallis), Darmera peltata, Lobelia 'Queen Victoria', astilbes, Physostegia virginiana, wederiken (Lysimachia) en kruiskruid (Ligularia). 

Uitstekende snijbloemen, vaak gebruikt in ikebana. De Iris ensata werd vroeger in Japan intensief voor dit doel geteeld, vooral rond Edo (de voorloper van Tokio).