Iris setosa - Borstelige iris

De Iris setosa is een kleine wilde iris die voorkomt in de zeer koude streken van de wereld. Bestand tegen de zilte en ijskoude wind van het Arctisch gebied, groeit deze kleine rhizomateuze plant in duinen en hecht zich vast in rotsen langs waterlopen, waarbij hij zich aanpast aan vele vochtige of zelfs veel drogere habitats. In het late voorjaar bloeit hij langs de kusten van Alaska, Noordoost-Azië, tot aan die van Newfoundland en Siberië, en biedt een veelheid aan kleine lavendelblauwe bloemen met zilverwitte strepen in de keel. Helder en bijzonder fris, passen ze perfect bij de heldere lucht van deze streken. Deze vol charme zijnde vaste plant verdient het ontdekt en geplant te worden in onze zonnige rotstuinen en borders: zeer robuust, heeft hij alleen een hekel aan te kalkrijke en/of zware en droge grond in de zomer. Hij is in Engeland bekroond door de Royal Horticultural Society voor zijn sierkwaliteiten en prestaties in de tuin.

De Iris setosa is een plant uit de Iridaceae-familie die soms wordt ingedeeld in de groep van de Siberische irissen, sibiricae in het Latijn. Het is een soort die vrij dicht staat bij Iris ensata (uit Japan), I. sanguinea (uit Siberië) en I. versicolor, bijvoorbeeld. Zijn verspreidingsgebied omvat de Aleoeten (Alaska), de staat Maine in de VS, Canada, Rusland en Noord-Azië, van China tot Japan. Hij wordt daar aangetroffen in veenmoerassen en moerassen, in weilanden, langs rivieren en beken, op rotsachtige oevers van meren, op stranden en in duinen. Deze soort verdraagt perfect zeespray evenals zanderige en grindachtige grond. Hij heeft koude winters nodig om goed te bloeien.

Het is een vaste kruidachtige plant dankzij zijn lange kruipende wortelstok die weinig wortelt, waarvan het bovengrondse deel in de winter verdwijnt. Na verloop van tijd, afhankelijk van de groeiomstandigheden, vormt deze zeer 'plastische' plant polletjes van 15 tot 30 cm hoogte (voor het loof), die zich theoretisch onbeperkt kunnen uitbreiden via zijn wortelstokken. Het loof bestaat uit fijne, lijnvormige, zwaardvormige bladeren, heldergroen van kleur met een paarsachtige basis, tussen de 30 en 60 cm lang en 0,8 tot 2,5 cm breed. De bloei vindt plaats in juni-juli, afhankelijk van het klimaat. Bloemstengels van wisselende hoogte, tussen 10 en 80 cm, komen uit het loof tevoorschijn. Elke stengel, met één tot drie vertakkingen, draagt 3 tot 4 bloemen (elke plant draagt 6 tot 13 bloemen). Elke bloem, met een diameter van 5-7 cm, bestaat uit 3 mooie, smalle kelkbladen aan de basis maar zeer verbreed aan de rand, 3 minuscule, rechtopstaande kroonbladen gereduceerd tot de staat van borstels (vandaar de soortnaam setosa, haar in het Latijn), evenals 3 stampers die doen denken aan kleine, gefranjerde kroonbladen. De dominante kleur is een zeer helder blauw-mauve, gestreept met wit en blauw-paars in de keel. Na bestuiving door insecten maken de bloemen plaats voor vruchten die capsules zijn met daarin zaden.

Irissoorten van het sibirica-type zijn prachtige planten om de omgeving van waterpartijen aan te kleden. Deze is echter veel beter aanpasbaar en zal het ook goed doen in een niet te droge rotstuin, in zonnige borders, altijd in lichte grond. Combineer hem bijvoorbeeld met kleine voorjaarsbollen (botanische narcissen, tulpen, Iris reticulata, druifjes, Siberische sterhyacinten), paarse sieruien en klaprozen in felle kleuren, in het bijzonder de IJslandse papavers.