Iris foetidissima - Stinkende lis

De Iris foetidissima, ook wel stinkende lis of 'lamsiris' genoemd, is een van de meest onopvallende irissoorten. Hij verschuilt zich in bosschages of onder houtgewas en biedt in het voorjaar kleine, bleek blauwpaarse bloemetjes die snel bruin verkleuren. Het zijn echter de najaarsvruchten die spectaculair zijn: wanneer ze opensplijten, komen er ronde, helder oranjerode bessen tevoorschijn als parels, die tot midden in de winter in de zaaddozen blijven zitten. Het is een winterharde, wilde plant die het hele jaar door prachtig, diepgroen wintergroen loof biedt. Hij is zeer nuttig voor droge schaduwplekken of vochtige zones.

De Iris foetidissima behoort tot de Iridaceae-familie. Zijn oorsprong ligt in Zuidwest-Europa, en hij komt verspreid voor in gematigde zones over ons hele continent: van lichte bossen en struikgewas tot hagen, via boomgaarden en vochtige weiden, maar ook op droge graslanden, meestal op kalkhoudende grond. Het is een vaste plant met wortelstokken, die een uitwaaierende, wintergroene pol vormt van ongeveer 60 cm hoog tijdens de bloei, met een spreiding van 30 cm. De bloei vindt plaats van april tot juni, afhankelijk van het klimaat, en alleen bij pollen die voldoende schaduw hebben. De bloemen worden gedragen door een bloeistengel met schutbladen die op bladeren lijken. Ze bestaan uit 6 lepelvormige bloemdelen, smal aan de basis, en staan alleen of in een eindstandig groepje aan het einde van lange, dunne stengels. De kelkbladen zijn geaderd in licht lila-blauw op een lichtere achtergrond. De kroonbladen zijn korter en hebben een blauw-bruinige tint. Na de bloei vormen zich vruchten die in het najaar opensplijten en dicht opeengepakte trossen met felgekleurde, ronde bessen tonen, die zeer decoratief zijn. De bladeren zijn lijnvormig, breed en hebben een mooie diepgroene kleur. Ze zijn aromatisch wanneer je ze kneust (vandaar de soortnaam). De basale bladeren zijn schedevormend en zwaardvormig.

De lamsiris is een schaduwplant die niet zal bloeien zonder schaduw. Hij is even nuttig in zowel droge als vochtige bosschages als bij waterpartijen, die hij in het koude seizoen opfleurt. In droge bosschages combineert u hem goed met muizedoorn (Ruscus aculeatus), grote maagdenpalm (Vinca major), dovenetels (Lamium), schoenlappersplant (Bergenia), elfenbloem (Epimedium) en ooievaarsbek (Geranium macrorrhizum). Bij waterpartijen past hij goed bij varens, hosta's en knopige ooievaarsbek (Geranium nodosum). De lamsiris wordt soms ook gebruikt in droogboeketten.

De geschiedenis van de Iris foetidissima heeft die van de mens gekruist. Deze soort staat al heel lang in tuinen en maakte deel uit van de middeleeuwse farmacopee. Hij wordt vaak genoemd in remedies voor de mens (zie de Flora van Fournier). Het is ook een plant die je terugvindt in etnobotanische tuinen.