Helleborus foetidus Sopron - Stinkend nieskruid

De Helleborus foetidus 'Sopron' is een spontane cultivar van het stinkend nieskruid, ontdekt in Hongarije, nabij de stad Sopron. Deze bijzondere variëteit, lager dan de soort, verrast en betovert met zijn blad in een blauwgroen-grijze tint die eruitziet alsof het met zilver is bestreken. De elegantie wordt benadrukt door de zeer fijne insnijdingen. De plant produceert in de winter talrijke trossen met merkwaardige maar heldere bloemen, in de vorm van klokjes in chartreusegroen, van binnen getint met bruinrood. Het stinkend nieskruid is een vaste plant die niet erg lang leeft, maar ongetwijfeld de meest tolerante van allemaal is. Het heeft het goede idee zich gemakkelijk uit te zaaien in de schaduwrijke delen van de tuin, waar het ontegenzeggelijk een toets van verfijning en fantasie brengt.

Ook wel bekend als stinkend nieskruid, is de Helleborus foetidus een wilde plant uit de ranonkelfamilie, oorspronkelijk afkomstig uit West- en Midden-Europa. In de natuur vind je deze soort met een opgaande groeiwijze, die in bloei wel 1 meter hoog kan worden, op braakliggende terreinen en in kreupelhout, onder eiken, in rotsachtige en vrij droge gebieden, op kalkhoudende of neutrale grond, of juist op zure grond op een zonnige plek. Het stinkend nieskruid groeit tot op 1800 meter hoogte. De levensduur bedraagt ongeveer 3 tot 4 jaar.

De selectie 'Sopron' onderscheidt zich door zijn meer beperkte ontwikkeling, hij wordt niet hoger dan 60 cm in bloei, en zijn buitengewone, zilverachtige blad, dat fijner is dan dat van de soort. Deze vaste plant vormt een pol blad waar de bloei bovenuit steekt, gedragen door groene en stevige stengels. Eerst opgaand bij het begin van de bloei, gaat hij geleidelijk liggen. De tweejarige stengels van 60 cm hoog zijn kaal maar dichtbebladerd onder de bloeiwijze. De bloei vindt plaats van januari tot april, boven het wintergroene blad. Deze nieskruid draagt bloeiwijzen in tuilen, samengesteld uit talrijke kleine, bolronde klokjesbloemen van 1 tot 3 cm in diameter. Deze bloemen zijn naar beneden gericht om zich te beschermen tegen het weer. Ze zijn licht geelgroen van kleur, meer of minder omrand met bruinrood aan de buiten- en binnenkant van de kroon. Ze hebben talrijke roomkleurige meeldraden, groter dan de kroonbladen, spiraalvormig ingeplant zoals bij alle Ranonkelfamilie. Na de bloei, die wordt bezocht door tweevleugelige insecten, bijen en hommels, produceert het stinkend nieskruid droge vruchten die meerdere zaden vrijgeven. De bladeren van deze variëteit zijn eerst blauwachtig groen, waarna ze in het najaar en de winter hun kenmerkende zilveren glans krijgen, wat hun hele schoonheid uitmaakt. Ze zijn ingesneden in meer dan 10 zeer smalle en schuin staande segmenten, 15 tot 25 cm lang en met een gezaagde rand. Ze staan horizontaal rond de stengel. Wintergroen in een koel klimaat, zijn de bladeren van het stinkend nieskruid soms bladverliezend in de zomer in een droog en warm klimaat. De soortnaam, foetidus, verwijst naar de onaangename geur die het blad afgeeft als je het kneust.

Het stinkend nieskruid is een zeer winterharde en weinig eisende plant, zeer nuttig om schaduwrijke plekken, de voet van grote bomen of de noord- en oostgevels van het huis op te fleuren. Gebruik nieskruid als elementen van een oud wandtapijt, gemengd met bosplanten met fellere kleuren. Deze 'Sopron'-nieskruid is een zeldzame variëteit in de Nederlandse tuinbouw, die zelfs in de zomer in een koel klimaat gewaardeerd wordt om zijn blad met verrassend grafisch lijnenspel. Daarom plant je hem aan de voet van Clethra of Japanse esdoorns, die hem in de zomer een weldadige schaduw geven zonder hem te verstikken, bijvoorbeeld in gezelschap van Asarum europaeum, kleine bonte maagdenpalm of dwerghosta's. Je kunt hem in groep planten, als een boeket, bij de ingang van het huis, op een schaduwrijke plek, of in een grote pot, om zo dicht mogelijk te kunnen genieten van zijn ongewone, heldere en vroege bloei.

Dit nieskruid is een naaste verwant van de kerstroos (Helleborus niger). Het is ook een plant die giftig kan zijn. De zaden werden vroeger in de Middeleeuwen gebruikt vanwege hun vermeende laxerende werking om waanzin te behandelen.