Gentiana acaulis - Stengelloze gentiaan

De Gentiaan acaulis is een lage, bodembedekkende alpine vaste plant met glanzend, middengroen blad in een rozet. Daarbovenuit schieten in mei-juni op zeer korte stengels grote, rechtopstaande bloemen in de vorm van een trompet tevoorschijn, met een subliem intens blauwe kleur en groene stippels binnenin de kroon. Voor een succesvolle teelt van deze bijzondere vaste plant is wellicht wat ervaring nodig, evenals een koel-zonnige standplaats en een humusrijke, goed doorlatende bodem die toch vocht vasthoudt. Maar wat een uitdaging voor elke tuinier om deze blauwe gentiaan, een icoon van onze bergflora, te acclimatiseren! De Gentiaan acaulis is bekroond door de Royal Horticultural Society met een Award of Garden Merit in 1993.

De Gentiana acaulis of stengelloze gentiaan, beter bekend onder haar gebruikelijke naam Alpenklokje, is een botanische soort afkomstig uit de Europese bergen. Ze groeit daar in weiden, graslanden en rotsachtige gebieden op 800 tot 3000 meter hoogte, op bodems met een zuur tot kalkhoudende tendens. Deze soort behoort tot de gentiaanfamilie (Gentianaceae) en is in haar natuurlijke omgeving beschermd. Deze bodembedekkende vaste plant met halfwintergroen loof vormt een rozet van lancetvormige, licht gepunte bladeren van ongeveer 5 cm lang, in een mooi glanzend middengroen. Met een vrij langzame groei wordt ze niet hoger dan 10 cm en bereikt ze een breedte van 15 tot 30 cm. In mei-juni bloeien op korte stengels grote, solitaire bloemen van 5 cm, in de vorm van een trompet, rechtopstaand naar de hemel gericht. Ze hebben een diep, helder blauw met groene stippels aan de binnenkant. Het onvergelijkbare gentiaanblauw lijkt de intense azuurblauwe kleur van de hoge berglucht te weerspiegelen.

De blauwe gentiaan is bij uitstek een alpine plant en redelijk lastig te acclimatiseren in laaggelegen tuinen. Maar de uitdaging is zeker niet onoverkomelijk, zeker omdat deze soort de gemakkelijkste is om te laten slagen als sierplant. En de moeite is het meer dan waard! Ze staat ideaal in het gras, op een muurtje, in een rotstuin, op een talud, als randbeplanting van borders, in een trog of in een bergtuin. In laaggelegen tuinen is ze echter meer geschikt voor borders, rotstuinen, taluds of containers in een koude kas. Ze houdt van zonnige tot halfbeschaduwde, steenachtige, zure tot kalkhoudende plekken die niet te warm worden, zeer goed doorlatend zijn maar wel koel tot vochtig blijven, waar ze diep kan wortelen. De bloei kan nogal wisselvallig zijn; het ene jaar kan ze uitbundig bloeien en het jaar daarop helemaal niet. Het vergt doorzettingsvermogen, aandacht en geduld, maar wat een geluk en wat een uitdaging om haar blijvend in de tuin te krijgen! Om een echte bergsfeer te creëren, kan deze grootbloemige gentiaan in een border of rotstuin gecombineerd worden met krokussen, sneeuwklokjes, botanische tulpen, alpine distels, dwergconiferen, kleine narcissen, anjers en zelfs een edelweiss! En wie weet heeft u het geluk haar bloemen te kunnen plukken voor een charmant klein boeket!

De naam Gentiana verwijst naar Gentius, de koning van Illyrië (het huidige Albanië) in de 2e eeuw voor Christus, die volgens Plinius de Oudere de medicinale en genezende eigenschappen van de wortel van de gele gentiaan ontdekte. De toevoeging acaulis, of acaule, betekent dat de bloem geen of weinig zichtbare stengel heeft en direct op de bladrozet rust.