Casuarina equisetifolia - Filao

De Casuarina equisetifolia, of Australische IJzerboom, is een boom afkomstig uit Australië en Zuidoost-Azië die bijzonder geschikt is voor kustgebieden, vanwege zijn weerstand tegen wind en zoutnevel. Met een extreem snelle groei vormt hij een slanke boom, met een grijze stam en een bijzonder fijne boomkroon, die van verre aan bepaalde dennen doet denken. Weinig winterhard, verdraagt hij alleen de winters van de Franse Rivièra of de warmste zones van de Atlantische kust. Hij kan groeien in de meeste goed doorlatende bodems, zelfs zandgrond, en blijkt zeer droogteresistent eenmaal goed geworteld. Zijn zeer grafische silhouet is echt esthetisch in tuinen op zonnige plekken.

De Casuarina behoort tot de vrij onbekende familie van de Casuarinaceae, die slechts 4 geslachten van bomen of struiken met het uiterlijk van paardenstaarten (wetenschappelijke naam: Equisetum) telt. C. equisetifolia is een middelgrote tot grote boom waarvan het zeer fijne loof lijkt op de stengels van paardenstaarten. Hij is oorspronkelijk afkomstig uit Zuidoost-Azië (Maleisië, Vietnam, Thailand, Filipijnen...), de Maldiven en Australië, waar hij vaak aan zee groeit, op stranden. Ondanks zijn zeer snelle groei vormt hij een zeer hard hout, zogenaamd ijzerhout, dat door de lokale bevolking wordt gebruikt als brandhout of houtskool. In deze landen kan hij tot 35 m hoogte bereiken.

In Nederland bereikt de Australische IJzerboom een hoogte tussen 12 en 18 m, vooral omdat hij altijd het risico loopt te bevriezen tijdens uitzonderlijk koude winters. Dit moet je echter niet weerhouden om hem te planten, want zijn groei is uitzonderlijk snel. Als hij in het begin regelmatig water krijgt, kan hij 1,50 m per jaar groeien gedurende de eerste 3 of 4 jaar na aanplant! Hij vormt een stam met een min of meer donkere grijze schors, die behoorlijk decoratief is, en die zich vervolgens splitst in enkele grote gesteltakken die de zo typische twijgen dragen. Deze zijn gevormd uit extreem fijne segmenten (slechts 2 mm dik en tot 9 mm lang), die in elkaar passen. De bladeren zijn zelf volledig gedegenereerd, gereduceerd tot eenvoudige minuscule schubben (1 mm), gegroepeerd in kransen van 4 bij elke gewricht van de twijg. Wat we voor het loof aanzien, bestaat dus eigenlijk uit de stengels van de boom. Hun fijnheid geeft hem een zeer licht uiterlijk, dat aan bepaalde coniferen kan doen denken, vandaar zijn andere gebruikelijke naam Australische Den.
Deze fysiologische bijzonderheid geeft hem een werkelijk elegante groeiwijze, met een zowel opgaand als half treurend aspect, waarbij de soepele twijgen aan hun uiteinde in cascades naar beneden hangen. Hij is over het algemeen twee keer zo hoog als breed, maar zijn uiterlijk kan behoorlijk heterogeen zijn. De twijgen hebben een wat dof groen, meer of minder vergrijsd, maar dat doet niets af aan de algemene esthetiek van de plant. Zijn zeer grafische silhouet is herkenbaar tussen alle andere en brengt direct een exotische signatuur in de tuin. De voorjaarsbloei is relatief onbeduidend, bestaande uit crèmekleurige mannelijke bloemen die bruin worden, en roodachtige vrouwelijke bloemen. De bruin-groene vruchten hebben de vorm van kleine dennenappels en bevatten kleine gevleugelde zaden, die door de wind worden verspreid.
De Australische IJzerboom groeit in bodems van zeer uiteenlopende chemische aard, zijn wortels bevatten knobbeltjes die in staat zijn stikstof uit de lucht te binden dankzij bacteriën (zoals bij vlinderbloemigen), wat hem een pioniersplant maakt. Bovendien kan hij ook groeien in het zand vlak bij de oceaan, door het zout vast te leggen in zijn "bladeren" die vervolgens aan zijn voet vallen. Ze vormen dan een strooisellaag die de groei van andere planten verhindert. In staat om te groeien in zeer arme zandgrond, is de Australische IJzerboom ook opmerkelijk bestand tegen wind en zoutnevel. Hij verdraagt de meest rigoureuze snoei. Uiteindelijk vreest hij alleen vorst, wat zijn dood kan veroorzaken vanaf -5°C tot -7°C.

Emblematisch voor tropische stranden, tekent de Australische IJzerboom met zijn typische silhouet het landschap van warme landen. In tuinen op beschutte, warme plekken in Nederland kun je hem associëren met andere vorstgevoelige planten om een buitengewoon exotische scène te creëren. De Syagrus romanzoffiana, een palmboom met de uitstraling van een kokospalm met zijn fijne en sierlijk gebogen bladeren, past perfect in de sfeer. De roze pluimpjes van de Calliandra surinamensis, die de hele zomer bloeien, evenals zijn even geveerde samengestelde loof dat lijkt op dat van de kruidje-roer-mij-niet, zullen deze planten die verre oorden oproepen ook prachtig begeleiden...