Phoenix theophrasti - Kretenzische dadelpalm

De Phoenix theophrasti is, samen met de Chamaerops humilis (de Europese dwergpalm), de enige vertegenwoordiger van de grote palmenfamilie die oorspronkelijk uit Europa komt. Deze soort, die gewoonlijk de Kretenzische dadelpalm wordt genoemd, staat zeer dicht bij de Phoenix dactylifera uit de Sahara-oases, die wordt gekweekt voor de dadeloogst. Met een meer gedrongen voorkomen dan zijn Afrikaanse neef, ontwikkelt hij in de loop der tijd meerdere gebogen 'stammen', bekroond met een goed gevuld bladerdak van zachte grijsblauwgroene palmen, en vormt hij pittoreske bosjes wanneer hij in de vollegrond tot zijn recht komt. Het andere voordeel van deze Phoenix is zijn goede weerstand tegen vorst, wat hem geschikt zou moeten maken voor veel tuinen die niet te ver van de kust liggen. Weinig aangeplant in Frankrijk, verdient hij ontegenzeggelijk ontdekt te worden. 

De Phoenix theophrasti behoort tot de grote familie van de Arecaceae (palmen). Hij is endemisch op Kreta, waar hij beschermd is, maar komt ook voor in het zuidwesten van Turkije. Deze soort groeit daar niet ver van de kust of in de beddingen van uitgedroogde rivieren, waar water diep in de bodem aanwezig is. Net als de gewone dadelpalm heeft hij veel warmte nodig om zijn vruchten tot rijping te laten komen. Deze Kretenzische dadelpalm vertoont een snelle groei in de vollegrond, en verdraagt kou tot -12°/-13°C. Hij vereist daarentegen een diepe, lichte, bij voorkeur zandige, goed doorlatende grond die diep van onder vochtig is. In een gunstig klimaat en op de juiste bodem kan de plant een hoogte van 13 m bereiken. In een kuip zal hij bescheidener afmetingen behouden, hoewel deze teeltwijze weinig geschikt is voor deze plant die veel wortelopslag produceert.

De Kretenzische dadelpalm is in staat meerdere stammen, of valse stammen, vanuit zijn basis te vormen. Elke stam, die aan de basis een diameter van 50 cm kan bereiken, heeft een bruingrijze kleur en is bedekt met korte vezels en een patroon van uitstekende ruiten, gevormd door overblijfselen van de oude, afgesneden bladstelen. Aan de top van elke stam ontwikkelt zich het bladerdak, samengebracht in een vrij dichte kroon. Deze bestaat uit leerachtige en stekelige, visgraatvormige palmen met een blauwgroene kleur. Deze wintergroene bladeren hebben een individuele levensduur van 3 tot 7 jaar. Elk blad is verdeeld in 200 tot 250 stijve pinnulae, onregelmatig gerangschikt langs de hoofdnerf. De bloei vindt plaats in de zomer, op volwassen exemplaren. De Phoenix theophrasti is een tweehuizige soort, wat betekent dat er mannelijke en vrouwelijke exemplaren bestaan. Alleen de laatste zullen dadels dragen, in aanwezigheid van mannelijke planten. Bij ons, ook in het mediterrane zuiden, produceert hij weinig of geen dadels, en dan nog van matige kwaliteit. De vrouwelijke planten produceren trossen kleine, vlezige en eetbare vruchten, die bij rijpheid geelbruin en vervolgens zwartachtig van kleur zijn. Elk bevat slechts één langwerpig zaad, doorlopen door een groef. 

De Phoenix theophrasti kan een prachtige solitair vormen in heel veel Nederlandse tuinen. Omdat hij ruimte nodig heeft om zijn volledige schoonheid te tonen, wordt deze palm solitair geplant op een gazon in een niet te koud klimaat, zowel aan de kust als landinwaarts. Hij is soms moeilijk te combineren vanwege zijn sterke persoonlijkheid: geef hem een hoek bij een zwembad en plant aan zijn voet robuuste bodembedekkers zoals maagdenpalm of bijvoorbeeld hoornbloem.