Phoenix dactylifera - Dadelpalm

De Phoenix dactylifera, beter bekend als de dadelpalm, wordt al millennia lang gekweekt in Noord-Afrika en het Midden-Oosten voor de dadeloogst. Deze Phoenix is uitzonderlijk sober en ook redelijk winterhard, waardoor hij in veel gebieden kan worden geacclimatiseerd – niet voor zijn vruchten, die alleen in zeer warme klimaten ontstaan, maar als sierboom. Hij is te herkennen aan zijn karakteristieke silhouet, bestaande uit een lange, licht gebogen 'stam' aan de basis, versierd met een mooi gevlochten patroon, en bekroond met een kroon van vrij stijve, waaiervormige bladeren. Ook staat hij bekend om zijn vermogen om vanuit de basis uit te lopen en zo kleine groepjes bomen te vormen.

De Phoenix dactylifera behoort tot de grote familie van de Arecaceae (palmen). Hij is waarschijnlijk afkomstig uit een regio die nu overeenkomt met Irak, maar wordt al heel lang gekweekt voor de fruitproductie op het Arabisch Schiereiland, in Noord-Afrika, het Midden-Oosten en tot in India. Deze palm is geïntroduceerd in Californië en wordt tegenwoordig op grote schaal aangeplant in Texas, in de regio van Las Vegas en in het zuidwesten van Arizona. De dadelpalm verdraagt droogte goed, kortstondige kou tot -10°C, licht zure of alkalische bodems en zeewind. Hij vraagt echter wel warmte en een diepe, lichte, bij voorkeur zanderige en zeer goed gedraineerde grond. In een gunstig klimaat en op de juiste bodem kan de plant een hoogte van 30 meter bereiken. In de teelt in onze tuinen zal hij bescheidener afmetingen houden. De groei van deze palm is langzaam.

In tegenstelling tot de Phoenix canariensis, die vaker in tuinen wordt geplant, is de Phoenix dactylifera in staat om meerdere stammen (stipes) te vormen vanuit zijn basis. Elke stam is slank (maximaal 30 cm in diameter), heeft een warmbruine kleur en is bedekt met korte vezels en een patroon van uitstekende ruiten, gevormd door de overblijfselen van afgesneden bladstelen. Deze dadelpalm produceert ook adventiefwortels aan de basis van zijn stam, die deze aanzienlijk kunnen verbreden. Het wortelstelsel is dicht en zeer uitgebreid; het is in staat om water op 6 meter diepte te vinden.

Aan de top van elke stam ontwikkelt zich het blad, verzameld in een vrij open kroon. Deze bestaat uit 30 tot 50 bladeren of palmen in de vorm van een vissengraat, met een lengte tussen de 4 en 7 meter. Deze wintergroene bladeren hebben een individuele levensduur van 3 tot 7 jaar. Elk blad is verdeeld in 200 tot 250 stijve deelblaadjes (pinnulae), met een blauwgroene kleur, die onregelmatig langs de middennerf zijn gerangschikt. De bloei vindt plaats in de zomer, op volwassen exemplaren. De Phoenix dactylifera is een tweehuizige soort, wat betekent dat er mannelijke en vrouwelijke planten zijn. Alleen de laatste zullen dadels dragen, mits er mannelijke planten in de buurt staan. Voor de productie van kwaliteitsvruchten heeft de dadelpalm een temperatuur van ongeveer 30°C, een lage luchtvochtigheid, weinig neerslag en een diep doorwortelbare, frisse bodem nodig. Dit zijn de omstandigheden die hij aantreft in de oases van halfwoestijngebieden. Bij ons, ook in de mediterrane gebieden, produceert hij weinig tot geen dadels, en die zijn dan nog van matige kwaliteit. De vrouwelijke planten produceren trossen vlezige, zoete vruchten die een langwerpig zaad bevatten, doorlopen door een groef.

De Phoenix dactylifera is een mythische palm die een prachtig solitair element kan vormen in heel veel Nederlandse tuinen. Omdat hij ruimte nodig heeft om zijn volledige schoonheid te tonen, wordt deze palm bij voorkeur solitair op een gazon geplant of in een rij op niet te koude standplaatsen, zowel aan de kust als landinwaarts. Rijkelijk gekweekt rond de hele Middellandse Zee, geniet hij een groeiend succes bij landschapsprofessionals maar ook bij hobbytuiniers met een voorliefde voor exotische maar winterharde planten, met name in de kustgebieden van ons land waar hij het ook goed lijkt te doen. Hij is soms lastig te combineren vanwege zijn sterke persoonlijkheid: geef hem een plek bij een zwembad en plant aan zijn voet kleine, wintergroene struiken zoals struiksalie (Salvia) of gamander (Teucrium), eenvoudig en rijkbloeiend. De grafische, sobere en gekleurde Nieuw-Zeelandse vlas (Phormium), de precieze en geometrische agaven, de bijna metalen Astelia chathamica, de in het najaar oranje kleurende Hakonechloa macra 'Aureola' en de lichte, paarse Argentijnse verbena (Verbena bonariensis) zullen hem begeleiden in een border die zowel exotisch aandoet als gemakkelijk te onderhouden is.