Olea europaea - Olijfboom

De aanwezigheid van de Olea europaea, eenvoudigweg Olijfboom genoemd, rondom de Middellandse Zee, gaat terug tot in de oudheid. Tegelijkertijd sierboom en voedselproducent, is hij onlosmakelijk verbonden met het mediterrane landschap, net als de vijgenboom, de steeneik, de granaatappelboom en de wijnstok. Zijn silhouet is onmiskenbaar: een gedrongen, knoestige stam naarmate hij ouder wordt, een bossige, uitgespreide kroon, getooid met wintergroen loof dat ruist in de wind, grijsgroen met een zilverachtige onderkant. In het voorjaar bedekt hij zich met talloze kleine geelcrèmekleurige bloemen, wat zijn charme nog vergroot. De vruchtdracht begint na ongeveer tien jaar, in de vorm van olijven die eerst groen en later zwart zijn met een extreem bittere smaak, niet eetbaar in rauwe staat. Hij is zeer droogteresistent en houdt van goed doorlatende, zelfs stenige grond, maar verdraagt geen temperaturen onder -12°C en produceert geen olijven in Nederland: teelt in volle grond is voorbehouden aan de mediterrane klimaatzone. Liefhebbers van deze kleine boom kunnen hem echter overal elders in een grote pot houden, waarbij hij in de winter tegen strenge vorst beschermd moet worden.

De Olea europaea of gewone olijfboom behoort tot de olijffamilie (Oleaceae), het is de meest voorkomende soort binnen deze familie die bijna 25 soorten telt, die allemaal blijk geven van een uitzonderlijke levensduur. Deze kleine wintergroene boom bereikt een hoogte van ongeveer 9 m, na vele jaren teelt. Maar in zijn jonge jaren is zijn groei snel, en de vruchtdracht begint rond de 10 jaar. Zijn pittoreske habitus kan vele fantasierijke vormen aannemen: uitgespreide kroon, met één stam of meerdere stammen, gebarsten en ruwe schors met talrijke littekens die door de tijd zijn achtergelaten. Zijn wintergroene loof bestaat uit tegenoverstaande, gave en elliptische bladeren, leerachtig en bezaaid met schubachtige haartjes, min of meer smal, 3 tot 9 cm lang. Ze bedekken twijgen die bezaaid zijn met schildvormige schubben. Hun kleur is een mengeling van groen en grijs, de onderkant van de bladeren is fluweelachtig en zilverkleurig. De bloei, zeer kort, vindt gedurende een week plaats aan het einde van het voorjaar. De bloemen, wit of geelachtig, zijn gegroepeerd in okselstandige pluimen. De vruchten, de olijven, zijn vlezig steenvruchten met een harde pit, 5 mm tot 4 cm lang, groen en vervolgens zwart bij rijpheid. Zijn schors, grijs en glad wanneer hij jong is, scheurt met de leeftijd, terwijl de boom uitlopers vormt aan de voet van de stam.

De gewone olijfboom is perfect aangepast aan het mediterrane klimaat, maar zijn verspreidingsgebied strekt zich noordwaarts uit afhankelijk van de zomerse neerslag die, meer dan de kou, een bepalende factor lijkt te zijn. Deze boom is bestand tegen matige vorst van -10 tot -12°C, in goed doorlatende grond en eenmaal goed gevestigd, maar hij heeft droogte in de zomer nodig om zijn hout goed te laten rijpen. In mediterrane klimaten kan hij solitair gebruikt worden, met de voet beplant met daglelie, agapanthus of iris, heiligenbloem, Napolitaanse cyclaam, druifjes, Lonicera nitida, of begroeid met een klimroos 'Sénateur Lafollette'. Hij kan ook geplant worden in een windscherm samen met laurierkers, laurier, steeneiken, aardbeibomen en mirten. In de boomgaard vergezelt hij amandelbomen, kweeperen, sierapple- of vruchtappelbomen en andere pruimenbomen. Verder noordelijk teelt men hem beter in gezelschap van oleanders, in grote potten, die in de winter beschut kunnen worden.

Een zeer oude boom: de olijfboom genaamd "Le Roi des Rois" in Roquebrune-Cap-Martin, in de Alpes-Maritimes, heeft een stronk met een omtrek van 20 m, die de omliggende rotsen omvat; hij zou 1.000 tot 2.000 jaar oud zijn.