Olea europaea - Olijfboom op een steel

De aanwezigheid van de Olea europea, simpelweg olijfboom genoemd, rond de hele Middellandse Zee gaat terug tot in de nacht der tijden, tot aan de zondvloed zou je kunnen zeggen. Zowel sierboom als nuttige boom, is hij onlosmakelijk verbonden met het mediterrane landschap, net als de vijgenboom, de steeneik, de granaatappelboom en de wijnstok. Zijn silhouet is onmiskenbaar: een gedrongen en knoestige stam als hij ouder wordt, een bossige en uitgespreide kroon, gekleed in een altijdgroen blad dat ruist in de wind, grijsgroen van kleur met een zilverachtige onderkant. In het voorjaar bedekt een overvloed aan kleine crèmekleurige bloempjes hem, wat nog meer aan zijn charme toevoegt. De vruchtzetting vindt pas na ongeveer tien jaar plaats, in de vorm van groene en later zwarte olijven met een extreem scherpe smaak, die niet rauw eetbaar zijn. Hij is zeer droogteresistent en houdt van goed doorlatende, zelfs stenige grond, maar verdraagt geen temperaturen onder de -12°C en produceert geen olijven ten noorden van de Loire: de teelt in volle grond is voorbehouden aan de ... olijfboomzone, zoals die terecht heet. Liefhebbers van deze kleine boom kunnen hem desondanks overal in een grote kuip houden, mits hij in de winter beschermd wordt tegen strenge vorst.

De Olea europea of gewone olijfboom behoort tot de olijffamilie (Oleaceae), het is de meest voorkomende soort binnen deze familie die er bijna 25 telt, die allemaal een uitzonderlijke levensduur hebben. Deze kleine, altijdgroene boom bereikt na vele jaren een hoogte van ongeveer 9 meter. Maar op jonge leeftijd is zijn groei snel, en de vruchtzetting vindt plaats rond het 10e jaar. Zijn schilderachtige groeivorm kan vele grillige silhouetten aannemen: uitgespreide takkenstructuur, met een enkele stam of meerdere stammen, gebarsten en ruwe schors met de vele littekens die de tijd heeft achtergelaten. Zijn altijdgroene loof bestaat uit tegenoverstaande, gaafrandige en elliptische bladeren, leerachtig en bedekt met schubvormige haartjes, meer of minder smal, 3 tot 9 cm lang. Ze bedekken twijgen die bezaaid zijn met schildvormige schubben. Hun kleur is een mengeling van groen en grijs, de onderkant van de bladeren is viltig en zilverachtig. De bloei, die zeer kort duurt, vindt gedurende een week plaats aan het einde van het voorjaar. De bloemen, wit of geelachtig, zijn gegroepeerd in okselstandige pluimen. De vruchten, de olijven, zijn vlezige steenvruchten met een harde pit, 5 mm tot 4 cm lang, eerst groen en later zwart bij rijpheid. Zijn schors, grijs en glad als hij jong is, barst met de leeftijd, terwijl de boom uitlopers vormt aan de voet van de stam.

De gewone olijfboom is perfect aangepast aan het mediterrane klimaat, maar zijn verspreidingsgebied strekt zich naar het noorden uit afhankelijk van de zomerneerslag, wat een bepalender factor lijkt te zijn dan de kou. Deze boom is bestand tegen matige vorst van ongeveer -10 tot -12°C, in goed doorlatende grond en eenmaal goed gevestigd, maar hij heeft droogte in de zomer nodig om zijn hout goed af te harden. In de zuidelijke streken van Frankrijk wordt hij solitair gebruikt, met aan de voet bijvoorbeeld daglelies, agapanthus of irissen, heiligenbloem, napolitaanse cyclamen, druifjes, glanskamperfoelie, of overgroeid door een klimroos 'Sénateur Lafolette'. Je kunt hem ook planten in een windkeringhaag samen met struikkamperfoelie, laurier, steeneik, aardbeiboom en mirte. In de boomgaard past hij goed bij amandelbomen, kweeperenbomen, sierappels of fruitappels en andere pruimenbomen. Meer naar het noorden wordt hij liever samen met oleanders in grote kuipen gekweekt, die in de winter beschut kunnen worden.

Een zeer oude boom: de olijfboom genaamd "De Koning der Koningen" in Roquebrune-Cap-Martin, in de Alpes-Maritimes, heeft een stammenstelsel met een omtrek van 20 meter, dat de omringende rotsen omvat; hij zou tussen de 1000 en 2000 jaar oud zijn.