Vitex agnus-castus Santamaria - Kuise boom

De Vitex agnus-castus 'Santamaria' onderscheidt zich van de gewone monnikspeper door zijn bleekroze bloei in fijne aren. Hoewel de bloei niet spectaculair is, is hij wel bijzonder en vormt hij een goede bron van nectar voor bijen in de late zomer. Net als de wilde soort, die soms Monnikspeper of Kuisheidsboom wordt genoemd, produceert dit Santamaria-ras compacte trosjes met kleine, glanzende rode 'peperkorrels' die tot in de winter blijven zitten. Het mooie, donkergroene blad is aromatisch als je het kneust. Deze bladverliezende struik is winterhard, weinig eisend, ongevoelig voor zoute grond en droogtebestendig als hij eenmaal goed is aangeslagen. Makkelijk te kweken en een prachtige toevoeging aan een vrije haag.

De Vitex agnus-castus 'Santamaria' is een mooie, bladverliezende struik uit de familie van de helmkruidachtigen. Zijn wilde voorouder komt oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied en Klein-Azië, waar hij vaak aan de kust wordt aangetroffen, geplant in het zand en rechtstreeks blootgesteld aan het zoute zeewater. Dit Santamaria-ras vormt in een paar jaar een breed uitgroeiende, vrij volle struik. Volwassen bereikt hij ongeveer 2,50 m hoogte bij 2,75 m breedte, soms tot wel 3 m hoog. De bloei vindt plaats van begin augustus tot eind september, afhankelijk van het klimaat, op de scheuten van het lopende jaar. De bloei bestaat uit dunne bloemaren, bezet met heel kleine, bleekroze bloempjes. Daarna vormen zich de kleine vruchten, zo groot als peperkorrels, aromatisch, donkerrood en glanzend, die tot in de winter blijven zitten. De snelgroeiende stengels zijn stevig en zeer buigzaam. Ze dragen handvormige bladeren, verdeeld in 5 smalle lobben, met een mooie donkergroene, blauwachtige kleur. Dit bladverliezende loof wordt in het najaar geel voordat het afvalt. Het verspreidt een sterke pepergeur als het wordt gekneusd, vandaar de bijnaam Peperboom. Vitex-soorten ontwikkelen een zeer diep wortelstelsel, waarmee ze diep in de grond vocht kunnen vinden als de zomer droog is.

Omdat hij vaak aan de kust wordt gezien, is de Vitex agnus-castus zeer goed bestand tegen droogte in de zomer als hij eenmaal goed geworteld is. Omdat het de kwaliteiten van deze weinig eisende en sterke struik heeft behouden, is het ras 'Santamaria' een uitstekende plant voor kusttuinen. Zijn vorstbestendigheid (tot -15 °C) maakt hem geschikt voor heel veel tuinen, natuurlijke tuinen of tuinen zonder beregening. Hij is perfect voor in een vrije haag of in een bosplantsoen, samen met oleanders (in een mild klimaat), botanische rozen, Lagerstroemia (Indische sering), vlinderstruiken (Buddleja), of bijvoorbeeld zomertamarisk.

Zijn volksnaam 'monnikspeper' dateert uit de Middeleeuwen, toen sommige geestelijken de bessen van de struik consumeerden om de verleidingen van het vlees te weerstaan. Sindsdien hebben studies de eigenschappen van de plant bewezen voor het verlichten van problemen die verband houden met hormonale schommelingen bij vrouwen. In het oude Griekenland werden de stengels van de Vitex gebruikt om sterke banden te maken. Een legende vertelt dat Odysseus zijn metgezellen met dergelijke banden onder de buik van schapen zou hebben vastgebonden, waardoor ze konden ontsnappen uit de grot van de cycloop.