Corylus colurna - Turkse hazelaar

De Corylus colurna, ook wel Boomhazelaar of Turkse hazelaar genoemd, wordt steeds vaker gebruikt in het stadsgroen. Deze prachtige boom met een piramidale vorm en een krachtige groei blijkt namelijk zeer goed bestand tegen vervuiling, hij vormt geen worteluitlopers, vraagt geen onderhoud en heeft helemaal geen extra water nodig eenmaal hij is aangeslagen, zelfs op droge plaatsen. Het is een zeldzame fruitboom die productief is; de eetbare en smakelijke hazelnoten zitten verpakt in een dik, stekelig omhulsel met vlezige, gekrulde punten. Deze sierlijke vruchten groeien in trossen bij elkaar, waardoor er een opvallende, bolvormige en stekelige cluster aan de takken van de boom hangt. Andere pluspunten zijn de lichte, kurkachtige schors, een vroege bloei met grote hangende, bronzen katjes en een blad dat in het najaar een prachtige goudgele kleur krijgt. Zeker de moeite waard om te ontdekken!

De Corylus colurna behoort tot de berkenfamilie (Betulaceae), net als de berk. Hij is oorspronkelijk afkomstig uit Klein-Azië en Zuidoost-Europa. Deze majestueuze boom, die in zijn natuurlijke omgeving wel 25 meter hoogte kan bereiken, kwam in 1582 naar West-Europa. Het is een zelfbestuivende (autofertiele) fruitboom (er is maar één exemplaar nodig om vruchten te krijgen) en eenhuizig: de mannelijke bloeiwijzen, die gescheiden zijn van de vrouwelijke, groeien op verschillende plaatsen aan dezelfde plant. Hij is bladverliezend in de winter.

De Boomhazelaar wordt ook wel Constantinopelhazelaar of Oosterse hazelaar genoemd. Hij heeft een gemiddeld snelle groei en ontwikkelt een enkele, rechte stam die doorloopt tot in de top van de kroon. Deze kroon ontwikkelt zich vanaf het onderste deel van de stam, heeft een eivorm en wordt in de loop der tijd breder. Op volwassen leeftijd bereikt de boom in ons klimaat ongeveer 20 meter hoogte met een breedte van 9 meter en heeft hij een vrij brede, piramidale vorm. De stam en takken zijn bedekt met een ruwe, kurkachtige schors in een lichte kleur, zelfs bij jonge exemplaren. De twijgen dragen brede, ronde tot ovale bladeren met een gave rand en een dubbel gezaagde bladrand. Het blad, 8 tot 12 cm lang, is licht behaard, heeft duidelijke nerven en is middelgroen van kleur. In de herfst verkleurt het naar goudgeel voordat het valt.

De mannelijke bloemen verschijnen in de zomer aan de plant en bloeien in februari-maart, voordat het blad verschijnt. Het zijn hangende, dikke, geelbruine katjes van ongeveer 12 cm lang, die behoorlijk decoratief zijn en veel nectar produceren. De vrouwelijke bloemen hebben de vorm van een bladknop van 6 tot 8 mm, die felrode stempels gedeeltelijk verbergt. Elke hazelnoot bevat binnen een harde dop een eetbaar zaad, waarvan de smaak uitgesprokener is dan die van onze inheemse hazelaar. Hun grootte en roodbruine kleur bij rijpheid zijn vergelijkbaar met die van wilde hazelnoten. Ze zijn echter licht plakkerig voordat ze volledig droog zijn. De lange omhulsels (involucrum) zijn diep verdeeld in lineaire, klierachtige en gedraaide lobben, waardoor ze een gekruld uiterlijk hebben. Ze zitten vaak met 5 of 6, of zelfs meer, bij elkaar aan de twijgen. Je oogst ze, als ze droog zijn, van eind augustus tot begin september. Deze grote hazelaar heeft een diep en krachtig wortelstelsel, dat in staat is om diep in de bodem naar vocht te zoeken.

Deze prachtige Boomhazelaar komt het beste tot zijn recht in parken en grote tuinen. Hij stelt weinig eisen aan de bodem, die bij voorkeur kalkhoudend en voldoende diep moet zijn voor zijn krachtige wortels. Het is een zeer winterharde boom, die weinig water nodig heeft en zorgeloos groeit. Hij kan zowel solitair als in groep worden aangeplant, bijvoorbeeld aan de rand van de tuin of om een brede oprit te flankeren, samen met bijvoorbeeld een paardenkastanje of een trompetboom. De hazelnoten kunnen rauw worden gegeten, of worden verwerkt in zoetwaren of gebak. Ze worden ook geperst om er een zeer fijne olie uit te winnen, die gewaardeerd wordt in de keuken. Het hout van de stam, maar ook van de wortels, is gewild in de meubelmakerij. De hazelnoten zijn geliefd bij eekhoorns en ander wild.