Acer monspessulanum - Montpellier esdoorn

De Acer monspessulanum, ook wel Montpellieresdoorn genoemd, is een inheemse soort die in het najaar in zuidelijke heuvels opvlamt, vaak in gezelschap van steeneik of behaarde eik. Het is een esdoorn van bescheiden statuur en langzame groei, die op jonge leeftijd meer struikachtig dan bossig is. Hij is te herkennen aan zijn kleine, leerachtige, drielobbige bladeren met een vrij glanzend groene kleur. Zeer winterhard en windbestendig, deze esdoorn gedijt goed in de volle zon of halfschaduw, in een perfect gedraineerde, droge zomerbodem, zelfs rotsachtig en kalkhoudend.

De Montpellieresdoorn behoort tot de botanische familie Sapindaceae (waarin de vroegere esdoornfamilie, Aceraceae, is opgenomen). Het is een bladverliezende soort afkomstig uit het Middellandse Zeegebied, die spontaan en overvloedig voorkomt in een klein zuidelijk deel van Frankrijk, tot op 800 meter hoogte. Deze boom groeit ook in de Vendée en in het Moezeldal, en zelfs in het Belgische Lotharingen. Opmerkelijk is dat wanneer hij groeit in het contactgebied met de veldesdoorn (Acer campestre), die noordelijker voorkomt, de twee soorten zeer gemakkelijk hybridiseren. Deze esdoorn kan tot 150 jaar oud worden. Zijn harde hout wordt gebruikt in de meubelmakerij en door draaiers of als brandhout.

De Acer monspessulanum vertoont een variabele groeiwijze en afmetingen, afhankelijk van zijn natuurlijke habitat en de groeiomstandigheden in een tuin. Op rotsachtige en droge gronden vormt hij soms een grote struik met meerdere stammen, soms een boom met donkere schors en een brede, dichte kroon. Zijn kruin, zeer vertakt, is eerst opgaand en wordt ronder met de leeftijd. Met een langzame tot gemiddelde groeisnelheid bereikt hij meestal 5 tot 6 meter hoogte bij 3 tot 4 meter breedte. Sommige exemplaren kunnen op rijke en niet te droge grond uitgroeien tot wel 15 meter. Het blad van deze esdoorn is bladverliezend; het verschijnt in het voorjaar en valt in het najaar. Zijn bladeren staan tegenover elkaar aan de twijgen en hebben een leerachtige textuur. Ze zijn 5 tot 6 cm lang en worden gedragen door een lange bladsteel. Elk blad heeft 3 ongedeelde lobben, met een donkergroene, licht glanzende bovenkant. In de herfst krijgen ze goudgele, oranje of meer of minder koperrode tinten.

De Montpellieresdoorn bloeit in april of mei, voor of tijdens het uitlopen van het blad. Het is een eenhuizige soort, wat betekent dat er aparte mannelijke en vrouwelijke bloemen aan dezelfde plant zitten. Ze zijn geelgroen van kleur en verenigd in kleine trosjes of schermen. De vrouwelijke bloemen hebben een kortere en meestal dikkere steel dan de mannelijke. De bloemen zijn nectarrijk en drachtgevend; de bestuiving wordt verzorgd door bijen en andere insecten zoals sluipwespen. De vruchten zijn gevleugelde nootjes (vleugelnoten), hangend en paarsgewijs gegroepeerd.

In de tuin kan de Montpellieresdoorn worden gebruikt als solitair of in een natuurlijk bosplantsoen, bijvoorbeeld samen met steeneik, behaarde eik en pluimes (Fraxinus ornus). Je kunt hem ook combineren in een natuurlijke haag met bladverliezende kardinaalsmutsen (Euonymus alatus, E. europaeus 'Red Cascade'), met Cotinus 'Flame', met meidoorns (Crataegus) en sierappels. Op een zonnige, droge standplaats of in een tuin met mediterrane sfeer past deze esdoorn goed bij smalbladige jasmijn, de terebinthpistache, wollige sneeuwbal, de mastiekboom en de Italiaanse wegedoorn (Rhamnus alaternus).