Taxus baccata - Venijnboom in bolvorm

De Taxus baccata is onze gewone venijnboom, bekend om zijn wintergroene, donkergroene blad, zijn kleine oranje tot rode vruchten en zijn zeer gewaardeerde harde hout. Deze langzaam groeiende struik is een van de koningen van de topiarkunst, waarvan deze bolvorm een goed voorbeeld is. Zijn fijne, dichte bladwerk verdraagt snoei uitstekend en is perfect voor het creëren van typische tuinscènes. Of je hem nu in de volle grond plant, combineert met andere topiaryvormen, of in een vierkante houten of metalen kuip zet voor een permanente decoratie op het terras of aan weerszijden van een ingang, deze conifeer brengt karakter in je omgeving. Hij is gemakkelijk in de teelt en past zich aan vele omstandigheden aan. 

Zeer aanwezig in de oudste tuinen en parken van Europa, kijken sommige Taxus baccata ons al honderden jaren aan. Hun lange levensduur is inderdaad opmerkelijk en kan meerdere eeuwen bedragen. De soort, die in het wild zeldzaam is geworden, is oorspronkelijk afkomstig uit Europa, Klein-Azië en Noord-Afrika. In Nederland en België komt hij van nature voor op kalkrijke gronden. In Frankrijk is hij nog te vinden in de Bretonse, Normandische en Vogezenvlakten, in laag- en middengebergte, in het zuiden en op Corsica. Enkele populaties overleven ook in de kalksteenmassieven van Provence, op de noordelijke hellingen van de Sainte Baume en de Sainte Victoire bij Aix-en-Provence. Sommige exemplaren in de Gorges du Verdon zouden meer dan duizend jaar oud zijn. Je kunt ook indrukwekkende exemplaren bewonderen in oude tuinen of op begraafplaatsen, bij kerken vanwege symbolische redenen (ze worden beschouwd als de verbinding tussen hemel en aarde), maar ook om te voorkomen dat vee ze zou opeten. De naalden, de schors en de vruchten zijn inderdaad giftig voor mens en dier, behalve voor vogels die de bessen eten en de zaden weer uitscheiden. De gewone venijnboom is een conifeer uit de familie van de Taxaceae, een vrij kleine familie in het plantenrijk met slechts 15 tot 20 soorten.

In deze bolvorm gesnoeid, komt het blad van deze venijnboom extra goed tot zijn recht. De twijgjes zijn bezet met afgeplatte naalden, puntig aan het uiteinde, maar heel zacht om aan te raken. Hun kleur, een vrij glanzend donkergroen, is aan de onderkant lichter. De bladeren zijn klein (2-3 mm x 2-3 cm) en blijven meerdere jaren aan de plant voordat ze worden vernieuwd. Het is een tweehuizige soort: de planten dragen ofwel mannelijke, ofwel vrouwelijke bloemen. De rode bessen verschijnen dus na een onopvallende bloei (maar gewaardeerd door bijen, de soort is namelijk drachtplant) uitsluitend op de vrouwelijke planten. Let op, hoewel de aril (het vlezige, felgekleurde deel) niet giftig is, zijn de zaden zelf zeer giftig!
Als dit exemplaar in een kuip wordt gekweekt, is regelmatig water geven nodig, omdat hij niet uit de grondreserves kan putten! Het onderhoud vereist twee snoeibeurten per jaar, in april en op de nieuwe groei in september. Het ideaal is om met een scherpe heggenschaar te werken, in plaats van met een elektrische heggenschaar. De sneden zijn dan schoner, zonder risico op beschadiging van het blad, en vooral: je kunt de tijd nemen om het werk te verfijnen!

Deze venijnboom-topiary komt volledig tot zijn recht in een zeer gestructureerde tuin met geometrische vormen. Je denkt uiteraard meteen aan Franse tuinen, maar ook een moderne buitenruimte wordt verrijkt door zijn aanwezigheid, net als mediterrane tuinen. In die laatste zijn er volop keuzes voor complementaire planten om grafische scènes te componeren door te spelen met vormen en kleuren, en zelfs geuren. De Pittosporum tobira 'Nanum' met zijn langzame, natuurlijke kussenvormige groei en zijn mooie, frisgroene bladeren of de houtige gamander met zijn grijs, aromatisch blad zijn uitstekende buren in een border.
In kleine ruimtes waar geen hele borders met topiary mogelijk zijn, kan deze venijnboom worden geplant samen met planten met een complementair uiterlijk. Zo brengt een mooie kruipende, gouden zuurbes licht en een fijne vorm die verrassen aan de voet van deze donkergroene, regelmatige bol. Een purperen vlier 'Black Tower' speelt dezelfde rol met een welkome vorm- en kleurcontrast...