Pinus mugo Gnom - Bergden

De Pinus mugo 'Gnom' is een compacte vorm van de bergden met een piramidale groeiwijze die breder is dan hoog. Hij groeit langzaam, maar kan op volwassen leeftijd toch 3 meter hoog worden. Zeer winterhard, niet veeleisend wat de bodem betreft, windbestendig en een plant voor de volle zon, of eventueel lichte halfschaduw. Deze variëteit is geschikt voor teelt in een kuip, mits je hem een beetje snoeit om de groei in toom te houden, en voor grote rotstuinen. 

De Pinus mugo, ook wel bergden genoemd, is een wintergroene conifeer uit de familie van de Pinaceae. Het is een endemische soort uit de Europese bergen. Je vindt hem in de subalpiene zone, waar hij de zomerhitte mijdt, van de Spaanse sierra's, via de hoge Alpen- en Pyreneeënmassieven, tot aan de Balkan. Alleen in Midden-Europa daalt hij af tot een hoogte van 200 meter. In de natuur bereikt hij langzaam een hoogte en breedte van 3 tot 4 meter, met een warrige silhouet die zijn door wind geteisterde habitat weerspiegelt. Het is een zeer winterharde soort, uitstekend aangepast aan het bergklimaat. Hij wordt ook wel kruipende den genoemd vanwege zijn zeer knoestige hout en vaak kruipende, gedraaide takken.
De variëteit 'Gnom' is vrij oud, want hij werd in 1890 geselecteerd na een zaailing uit een Nederlandse kwekerij. Sindsdien is hij uitgegroeid tot een klassieker onder de in kwekerijen gekweekte coniferen. Deze bergden 'Gnom' groeit langzaam tot een min of meer opgezwollen piramide met een afgeronde basis. In 10 jaar bereikt hij ongeveer 1,50 meter hoog bij 2 meter breed, en op volwassen leeftijd (30 of 40 jaar) tot wel 3 meter hoog en 4 meter breed. Het loof is donkergroen, de naalden staan met z'n tweeën en zijn ongeveer 5 tot 8 cm lang. De twijgen zijn dicht vertakt, waardoor een mooie compacte plant ontstaat. De vrouwelijke kegels zijn 2 tot 6 cm groot en staan rechtop aan het uiteinde van de twijgen. Deze den past zich aan aan vele soorten grond, van licht zuur tot licht kalkhoudend, van vochtig tot matig droog. Hij heeft een voorkeur voor volle zon, maar kan lichte schaduw verdragen. Zeer bestand tegen kou (-30°C) en wind, en ook sneeuw deert hem niet. 

De Bergden 'Gnom' vindt zijn plek in elke tuin, stedelijk of landelijk, zelfs de kleinste, als solitair, in een border of rotstuin. Hij kan ook in een grote pot op het terras of balkon worden gebruikt. In dat geval is het, na de eerste jaren, raadzaam om hem elk jaar licht te snoeien om zijn vorm te verfijnen en zijn groei te beperken. Hij doet het fantastisch in een Japanse tuin, en past goed bij grote stenen, de geometrische lijnen van zwembaden en gemetselde constructies. Je kunt hem combineren met siergrassen, die zeer complementair zijn, of met lage, uitgespreide dwergconiferen, zoals de Juniperus horizontalis 'Icee Blue' met blauwachtig loof, of met een grafisch loof, zoals de Chamaecyparis obtusa 'Gold Drop' die zijn geelgroene, veerachtige twijgen over meerdere niveaus uitspreidt. Ook zuilvormige coniferen vormen een mooi contrast in vorm, en zelfs in kleur, zoals de Taxus baccata 'Ivory Tower' met zijn gele en later crèmekleurige winterloof.