Cupressus sempervirens Stricta - Italiaanse cipres

De Cupressus sempervirens 'Stricta', in de volksmond vaak Italiaanse cipres genoemd, is een spontane vorm van de gewone cipres. Al sinds mensenheugenis wordt hij geselecteerd en vermeerderd vanwege zijn smalle, zuilvormige en opvallend architectonische groeiwijze. Deze grote, wintergroene naaldboom, gekleed in donkergroen loof en een icoon van Toscane, groeit in zijn jonge jaren snel en kan wel 500 jaar oud worden. Uiteindelijk ontwikkelt hij die karakteristieke, ranke silhouet die zo bepalend is voor mediterrane landschappen. Net als een klassieke zuil is deze cipres perfect om een entree te markeren, een lange oprijlaan te flankeren of een grote ruimte structuur te geven. Het is een kostbare boom voor tuinen op zonnige, beschutte plekken, omdat hij zich uitstekend aanpast aan stenige, arme grond, droogte en harde wind.

Cupressus sempervirens is een soort uit de cipresfamilie (Cupressaceae) die oorspronkelijk uit Azië zou komen, maar al heel lang is ingeburgerd in mediterrane streken vanwege zijn uitstekende aanpassing aan droogte, wind en matige grond. In het wild komt hij voor in droge, open bossen, meestal op kalkhoudende bodem. Hoewel hij verwant is aan de Chamaecyparis, verschilt hij door zijn ronde, borstelachtige twijgjes die rond de hoofdas staan en zijn grotere, houtige kegels.

De vorm 'Stricta', die in het wild kan voorkomen tussen populaties cipressen met een bredere groeiwijze, is een natuurlijke mutatie met rechtopstaande takken die vruchten draagt. Opmerkelijk genoeg vertoont een deel van zijn zaailingen een zeer horizontale groeiwijze, waaraan ze hun naam C. sempervirens var. horizontalis te danken hebben.

'Stricta' is een hoge, smalle vorm die 10 tot 14 meter hoog kan worden, of zelfs meer, met een breedte van ongeveer 2 meter. Op zesjarige leeftijd bereikt hij onder goede omstandigheden al een hoogte van zo'n 6 meter. Deze variëteit draagt vruchten, die de takken kunnen verzwaren en verbreden, wat soms een wat warrig, maar niet oncharmant silhouet kan veroorzaken. 'Stricta' groeit in zijn jeugd snel en tooit zich met aromatisch, donker loof. Dit bestaat uit kleine, stompe schubblaadjes met harsklieren, dicht opeen gepakt op korte zijtakjes die zelf op rechtopstaande takken staan. Net als bij alle gewone cipressen is zijn hout zeer geurig en komt er hars vrij onder de bruingrijze, vrij dunne en gebarsten schors. Zijn wortelstelsel is penwortelachtig, waardoor hij zich diep in de grond kan verankeren om water en voeding te vinden en bestand is tegen wind, zelfs harde wind. Zijn winterhardheid is goed op doorlatende grond, tot ongeveer -15°C. Zijn slanke silhouet kan echter slecht tegen de last van sneeuw, die het blijvend kan vervormen!

De Toscaanse cipres 'Stricta' is perfect om een entree te markeren, bijvoorbeeld geplant in een groepje van drie, zoals vroeger de gewoonte was in de Provence. Het was zowel een teken om bezoekers welkom te heten als een baken voor verdwaalde reizigers, dat op een menselijke, gastvrije aanwezigheid, vers water of een warm haardvuur wees. Een zegen voor tuinen op stenige grond, waar weinig bomen het naar hun zin hebben, structureert zijn majestueuze vorm een tuin op unieke wijze, of die nu modern, Italiaans of mediterraan van stijl is. Je kunt hem ook solitair gebruiken, omringd door grijsbladige planten (alsem, lavendel, Melianthus major, Perovskia atriplicifolia ‘Blue Spire’) of in een wintergroene haag, samen met bijvoorbeeld de aardbeiboom (Arbutus unedo), de steeneik (Quercus ilex), de gewone jeneverbes en zijn variëteiten, Ceanothus arboreus 'Skylark' of Elaeagnus × ebbingei.

De Italiaanse cipres symboliseert onsterfelijkheid. Zijn geurige hout, dat vroeger bij alle begrafenisrituelen aanwezig was, werd ook verbrand als wierook.