Stamboon Noordhollandse Bruine

De Stamslaboon Noordhollandse Bruine is een laat ras dat oorspronkelijk uit Nederland komt. Hij wordt uitsluitend geteeld voor zijn droge bonen, de peul is niet eetbaar omdat deze zeer snel perkamentachtig wordt. De boon zelf is zeer smaakvol en kan zowel vers als gedroogd worden gegeten. Traditioneel wordt hij bereid in een stoofpot of soep – de Bruine bonensoep – waarbij hij lang wordt gekookt. Hij houdt uitstekend zijn vorm tijdens het koken. De oogst vindt plaats van juli tot oktober wanneer de peul ongeveer twintig centimeter lang is. Je kunt ze direct op de grond laten drogen om ze vervolgens te doppen.

Of hij nu voor zijn peul of zijn boon wordt gegeten, de laboon is een zeer geliefde groente in de tuin omdat hij heel makkelijk te telen is. Hij is zo punctueel, dat de tuinder tot op de dag nauwkeurig weet wanneer hij zijn eerste oogst kan verwachten, namelijk 60 dagen na het zaaien.

Ontdekt in de Nieuwe Wereld en vervolgens in Europa geacclimatiseerd vanaf de 16e eeuw, is de laboon inmiddels een onmisbaar peulvrucht geworden in alle wereldkeukens. De indianen teelden hem voor zijn gedroogde zaden, maar het waren de Italianen die in de 18e eeuw het gebruik initieerden om de hele, onrijpe peul te eten.
De laboon is een klimplant met een onbepaalde groei. De primitieve rassen zijn allemaal stokbonen en hebben een klimrek nodig. Later zijn om praktische redenen stambonenrassen geselecteerd, maar alle soorten hebben ranken die zich om een steun kunnen winden.
De peulen zijn over het algemeen groen, soms geel (boterbonen), gestreept met rood of zelfs paars. Onder de rassen die in het fijne of extra fijne stadium worden gegeten, zijn de slabonen met helmsteel die bij rijpheid draden vertonen. Daarna wordt de peul perkamentachtig en verliest hij zijn smaakkwaliteit.
De prinsessenboon (mangetout) is over het algemeen vleziger en wordt in zijn geheel gegeten, zaden en peul, zelfs bij rijpheid. De meer recent gecreëerde filet-mangetout bonen kunnen jong worden gegeten als extra fijn tot een voller stadium als een prinsessenboon, omdat ze geen draden vormen.

Onder de droogbonen (waarvan alleen de zaden worden gegeten), wordt onderscheid gemaakt tussen de oogst van verse bonen en die van gedroogde zaden, ongeveer 90 dagen na het zaaien.

De onrijpe groene peulen zijn rijk aan vitamine A, B9 en C, spoorelementen en mineralen. De gedroogde bonen zijn ook zeer rijk aan vitamine C, spoorelementen en vooral aan plantaardige eiwitten.

De oogst: de oogst van verse bonen of jonge peulen begint 60 dagen na het zaaien. Voor verse bonen moet dit gebeuren voordat de peulen beginnen uit te drogen en rimpels vertonen. De bonen moeten nog net hun kleur krijgen. Voor het eten van de peulen vindt de oogst elke 2 of 3 dagen plaats, zowel in het fijne als extra fijne stadium voor slabonen. De oogst van droge bonen gebeurt door de hele plant af te snijden en deze op te hangen op een droge, luchtige plek. Ze kunnen naar behoefte worden gedopt.

De bewaring: het invriezen van peulen is tegenwoordig de meest voorkomende bewaarmethode. Snijd hiervoor de steeltjes eraf, was ze, blancheer ze 5 tot 6 minuten in kokend water en dompel ze daarna onder in koud water voordat je ze droogt in een schone theedoek. Eenmaal in een zakje kunnen de bonen in de vriezer op -18°C. Toch wint het inmaken weer aan populariteit bij een groeiend aantal consumenten vanwege de inherente smaakkwaliteiten van deze methode. Net als bij invriezen: steeltjes eraf, wassen, blancheren en dan de bonen in koud water dompelen. Doe ze vervolgens in potten die je vult met gezouten kokend water. Sluit ze af en steriliseer ze in een grote pan of met een sterilisator gedurende 1,5 uur op middelhoog vuur. Zorg ervoor dat de potten volledig onder water staan en goed zijn vastgezet.

Gedroogde bonen: goed gedroogde bonen kunnen een jaar worden bewaard als ze onder goede omstandigheden worden opgeslagen, bijvoorbeeld in luchtdichte potten.

De tuintip: bonen hebben, zoals alle leden van de vlinderbloemenfamilie (Fabaceae), de eigenschap om stikstof uit de lucht vast te leggen in de bodem dankzij een symbiose tussen plant en bacterie. Ze hebben dus het vermogen om de grond te regenereren. Je kunt een bonenteelt opnemen in een vruchtwisseling, bijvoorbeeld na het onderwerken van groenbemesters.
De laboon behoort tot de planten die weinig voedingsstoffen nodig hebben. Traditioneel wordt de teelt van bonen in Midden- en Zuid-Amerika gecombineerd met die van pompoen en maïs, een drietal dat elkaar positief beïnvloedt. Deze combinatie wordt lokaal Milpa genoemd. Bonen gaan ook zeer goed samen met aubergines, wortelen, kolen, aardappelen en radijsjes omdat ze elkaar beschermen. Vermijd echter de aanwezigheid van lookachtigen (uien, knoflook) of venkel, omdat hun groei elkaar remt.

Een bespuiting met brandnetelgier helpt effectief tegen aanvallen van bladluis en versterkt tegelijkertijd de planten die ervan profiteren.