Gewone braam - Rubus fruticosus

De Gewone braam, in het Latijns Rubus fruticosus, staat ook bekend als de Bosbraam of Haagbraam. Zeer algemeen in alle streken, deze alles-in-één struik is beroemd om zijn lange, bijzonder doornige takken, maar ook om zijn vruchten met een ongeëvenaarde smaak, die bij rijping zwart zijn. Het blad van de braam is bladverliezend en stekelig, het voedt verschillende rupsen van inheemse vlinders. De zachtroze zomerbloei, van het voorjaar tot in de zomer, is rijk aan nectar. Zijn ondoordringbare begroeiing biedt een schuilplaats voor wild en onderdak aan allerlei inheems klein gedierte, terwijl het ook de zaailingen van grote bomen beschermt. Ondanks al zijn nut voor de biodiversiteit, moet men bedenken dat we hier te maken hebben met een pioniersplant die bijzonder robuust en veroverend is en zich spontaan zal vestigen en naar hartenlust zal uitzaaien in tuinen van alle maten, zonder uitnodiging.

De braam behoort tot het geslacht Rubus dat oorspronkelijk uit de Kaukasusgebergten in Klein-Azië komt. Het geslacht heeft zich in de loop der tijd gediversifieerd en heeft verschillende ondergeslachten (subgenus) voortgebracht, waaronder de framboos (Rubus idaeus), en de braam of gewone braam (Rubus fruticosus). Wijdverspreid in Eurazië groeit de braam tot op 1600 meter hoogte. Ze wordt als invasief beschouwd en koloniseert hagen, bosranden, braakliggend land en velden, de voet van oude ingestorte muren.... Deze plant vestigt zich graag niet ver van menselijke bewoning en plaatsen waar dieren worden gehouden, overal waar deze afval en uitwerpselen achterlaten. Het zijn de vogels die de haagbraam verspreiden, via hun uitwerpselen. In Europa en Amerika wordt de wilde braam al ongeveer 2000 jaar gegeten.

Perfect winterhard en zeer gemakkelijk te kweken, stelt de braam weinig eisen aan de bodem, maar heeft toch een voorkeur voor vruchtbare, goed doorlatende en vochtige grond. Het is een vaste plant, een struik met een snelle groei, met een bossige groeiwijze, waarvan de wortelstok lange, hoekige takken met scherpe doornen uitzendt. De takken kunnen een lengte bereiken van wel 6-7 meter, en de wortelstok kan 80 cm grond in beslag nemen. Het blad is bladverliezend, het valt in het najaar. Het is matgroen van kleur, ruw aanvoelend, samengesteld uit bladeren die zijn ingesneden in getande lobben, met duidelijke nerven, waarvan de nerven zijn voorzien van kleine doornen. De stengels leven alleen om vrucht te dragen (1 tot 2 jaar) en worden geleidelijk vervangen door wortelopslag die vanuit de wortelstok vertrekt. De bloei, die langdurig, overvloedig en rijk aan nectar is, toont talrijke kleine lichtroze bloemen van 1,5 cm in diameter, gegroepeerd in trossen. Ze vindt plaats van eind juni tot augustus-september.

De vruchten die zich vormen, de bramen, zijn samengesteld uit steenvruchtjes die aan de bloembodem zijn vastgekleefd. Ze zijn klein van formaat, eerst rood en dan zwart en glanzend bij rijpheid. Ze moeten goed zwart worden geplukt, van augustus tot eind september, afhankelijk van de streek. Ze zijn dan zoet, aromatisch en heerlijk smakend. De vruchten kunnen vers worden gegeten na het plukken, in gelei, jam, op taarten of ook in sorbets, siropen en sappen. Ze zijn perfect te bewaren in de vriezer.