Fortunella margarita - Kumquat

De Fortunella margarita, ook wel ovale kumquat genoemd, is een van de meest winterharde citrusplanten: als volwassen boom, in de volle grond, kan de plant zelf korte vorstperiodes tot -8/-10°C weerstaan, hoewel het wintergroene blad al bij lichte vorst schade kan oplopen. De witte bloei, in het voorjaar en de zomer, heeft een zoete neroligeur en wordt druk bezocht door bijen. Daarna volgen talrijke kleine, ovale vruchten die bij rijpheid een prachtige oranje kleur krijgen en zeer decoratief zijn tegen het glanzende, heldergroene blad. De Kumquat kan in de volle grond worden geplant in streken waar strenge vorst zeldzaam is, en in een pot in koudere regio's. Dit maakt het mogelijk om de plant vorstvrij te overwinteren in een kas of onverwarmde serre.

De plant is Fortunella genoemd ter ere van Robert Fortune, die hem in 1846 in Europa introduceerde. Volgens recente studies zouden kumquats echter tot het geslacht Citrus moeten worden gerekend. Citrus japonica is daarom tegenwoordig de erkende naam voor deze citrusplant.

Het is een doornige struik uit de Rutaceae-familie, met een bossige, vrij opgaande groeiwijze, oorspronkelijk afkomstig uit Zuid-China, meer precies de provincie Guangdong. In het wild kan hij 3 à 4 meter hoog worden. In ons gematigde klimaat, in de volle grond, zal hij gemiddeld zo'n 2,50 m hoog en 1,50 m breed worden. In pot blijft hij uiteraard kleiner. De groei is matig snel.

De Kumquat produceert kleine witte bloemen met een zoete geur die kenmerkend is voor oranjebloesem. Deze maken plaats voor kleine ovale vruchten, met een diameter van 2 cm en een lengte van 3 cm. Ze worden geoogst bij rijpheid, tussen oktober en januari, wanneer ze een mooie, helder oranje kleur hebben gekregen. De schil, die middelmatig dik is, bevat niet het brandende principe van andere citrusvruchten. Hij heeft een zoete smaak en een subtiele geur van bittere sinaasappel. Het vruchtvlees is sappig, zeer friszuur en weinig zoet, en bevat weinig pitjes. De wintergroene bladeren zijn aan de bovenkant glanzend donkergroen en aan de onderkant lichter. Net als alle Citrus-soorten bevat de Fortunella in zijn bladeren, bloemen en vruchten oliekliertjes die vaak met het blote oog zichtbaar zijn. Hieruit wordt door distillatie (bloem en blad) of door persing (schil) etherische olie gewonnen.

Het is belangrijk om te weten dat hoewel de plant na -10°C weer kan uitlopen vanaf de stam, het blad al vanaf -8°C schade oploopt. De vruchten worden vernietigd bij temperaturen onder -5°C, wat jammer is voor de oogst die vaak in de winter plaatsvindt. De vrucht wordt gebruikt in de keuken, zowel in hartige als zoete gerechten, zoals jam, gekonfijt in suiker of in siroop. De subtiele smaak past goed bij hartige gerechten zoals tajines of de beroemde canard à l'orange. Met kumquat kun je ook verfijnde zoetzure sauzen maken voor bij Aziatische gerechten. Als je van friszure smaken houdt, zul je de gebalanceerde combinatie van zuur en zoet in deze unieke vrucht waarderen.

Kumquats zijn rijk aan vitamine C, vezels, bevatten veel antioxidanten en zijn caloriearm.

De meeste citrusplanten gedijen goed in de volle grond in mediterrane kuststreken, waar ze het hele jaar door de nodige warmte vinden. De Fortunella margarita is een zelfbestuivende struik, wat betekent dat één plant voldoende is voor vruchtzetting. Als je citrusplant echter permanent binnen staat, moet je af en toe bestuivers toelaten of voorzichtig handmatig bestuiven met een penseeltje.