Plectranthus amboinicus - Vijf-in-een-kruid

De Plectranthus amboinicus, recentelijk hernoemd naar Coleus amboinicus, wordt ook wel Cubaanse oregano of Grote tijm genoemd. Het is een aromatisch kruid dat van nature een vaste plant is, maar bij ons vanwege zijn vorstgevoeligheid als eenjarige wordt gekweekt. Hij komt veel voor in het wild in Afrika, India en het Caribisch gebied. De plant vormt een kleine struik met vlezige stengels die bedekt zijn met dik, zacht vlezig blad in een lichtgroene tot grijsgroene kleur. De bladeren verspreiden een frisse, pittige geur die doet denken aan oregano of tijm. Je kunt hem kweken in een pot of in de vollegrond als eenjarige en de bladeren oogsten van april tot november. De bladeren worden vers of gedroogd gebruikt, in de keuken of als kruidenthee, vanwege hun aromatische en geneeskrachtige eigenschappen.

De Plectranthus amboinicus behoort tot de Lipbloemenfamilie (Lamiaceae). Het is een kruidachtige vaste plant die oorspronkelijk voorkomt van zuidelijk en oostelijk Afrika tot het Arabisch Schiereiland en India, waar hij groeit in kustbossen of struikgewas, op rotsachtige hellingen en in lager gelegen, lemige of zanderige vlaktes. De plant werd later geïntroduceerd in Europa en vervolgens vanuit Spanje naar Amerika. De Coleus amboinicus vormt een struik die in het wild wel 1 meter hoog kan worden. In onze tuinen zal hij een hoogte van ongeveer 40 cm niet overschrijden. Zijn vlezige stengels zijn behaard en sterk vertakt. Ze dragen talrijke tegenoverstaande, ovale tot ronde bladeren met mooi gekartelde randen. De bladeren zijn dik en behaard; de onderkant heeft de meeste klierharen, wat ze een berijpt uiterlijk geeft. De geur van de bladeren kan omschreven worden als een pittige combinatie van oregano, tijm en terpentijn. De smaak van de bladeren lijkt op die van oregano, maar heeft een pittige ondertoon die aan munt doet denken. De bloemen bloeien aan het eind van de zomer op een korte, bleekpaarse stengel, in dichte kransen (verticillen) die samen een lange, dunne aarvormige tros vormen. De plant is niet winterhard.

De Plectranthus amboinicus kom je ook tegen onder de namen Indiase munt of 'Oreille'. Soms wordt hij verward met Lippia micromera, de Caribische tijm. Hij verlangt een arme, droge en goed doorlatende bodem en een zonnige standplaats of lichte schaduw bij warm weer. Knip naar behoefte stengel-/worteldelen met blad af. Naast het gebruik vanwege zijn aromatische eigenschappen in de keuken – bijvoorbeeld in marinades, soepen en bij vis – kent men hem ook geneeskrachtige eigenschappen toe voor spijsverteringsproblemen, luchtwegaandoeningen, griepverschijnselen en een verstoorde slaap.